کد خبر: 31328
تاریخ انتشار: چهارشنبه, 10 آبان 1396 - 13:49
ایمیل
چاپ

داخلی

»

مطالب کتابداری

»

گاهی دور گاهی نزدیک

رشته سازماندهی دانش: به بهانه مرگ دالبرگ

منبع : لیزنا
قاسم موحدیان
رشته سازماندهی دانش: به بهانه مرگ دالبرگ

(لیزنا: گاهی دور گاهی نزدیک 196): قاسم موحدیان، دانشجوی دکتری علم اطلاعات و دانش شناسی دانشگاه اصفهان:  مانده بودم وی را با چه عنوانی خطاب کنم؟! در برخی متون وی را رده‌­بندی شناس، دانش شناس،  فیلسوف و دانشمند علم اطلاعات معرفی کرده ­اند. اینجترات دالبرگ[1]، اندیشمند آلمانی بود که در بیستم فوریه در 1927 در شهر کلن آلمان متولد شد. او فلسفه خوانده و مطالعات گسترده ­ای در تاریخ، الهیات، و فلسفه انجام داده بود و در خلال این مطالعات به علم اطلاعات علاقمند شده به گونه ­ای که رساله دکتری خود را با موضوع نظام جهانی رده­ بندی دانش در سال 1973 از دانشگاه دوسلدورف آلمان دریافت کرد. او در این رساله به بن ­مایه­ های هستی شناختی، نظریه­ های علمی و دیدگاه ­های علم اطلاعات در رده ­بندی جهانی دانش پرداخت[2]. دالبرگ به شکاف نظریه و عمل در رده­بندی دانش واقف بود و همواره این دغدغه را دنبال کرد. او تمایز گذاری میان فهم فلسفی ازطبقه­بندی دانش، دیدگاه علمی و آنچه که موضوع مطالعه رشته های مختلف دانش بشری است و نگاه عمل گرایانه کتابداران به رده­ بندی را نمی ­پذیرفت و سازماندهی دانش را یک علم تخصصی یکپارچه دانسته که می بایست همه جنبه ها را در خود داشته و رویکردی جهان شمول و یکپارچه از سازماندهی را مدنظر قرار دهد. همین رویکرد را در پژوهش­ های خود نیز پی گرفته و مقالات متعددی با رهیافت نظری نگارش کرد. دالبرگ کتابدار نبود اما تاثیر فعالیت­های وی را در سازماندهی دانش و جهت گیری های پژوهشی آن نمی ­توان نادیده گرفت به گونه­ ای که پس از دریافت مدرک دکتری در فلسفه باقی عمر خود را در حوزه رده­ بندی، نمایه ­سازی، تدوین اصطلاحنامه ­ها و بنیان­ های نظری سازماندهی دانش به پژوهش و فعالیت پرداخت و به عبارتی زندگی حرفه ای خود را وقف سازماندهی دانش نمود. او فعالیت­های مهمی در زندگی حرفه ­ای داشته است و در کمیته­ های مختلف بین المللی حوزه سازماندهی اطلاعات از جمله یونی سیست (UNISIST)، کمیته بازبینی رده ­بندی دهدهی جهانی، و فید (FID) عضو بوده و همین طور در برگزاری چندین همایش موفق بین المللی نقش داشته و بیش از 300 اثر پژوهشی در عرصه سازماندهی دانش دارد. اما در نظر من سه مورد از کارهای دالبرگ بسیار چشمگیر بوده و تاثیر بسزایی در روند فعالیت­ ها و پژوهش­ های حوزه سازماندهی اطلاعات و دانش داشته است. که عبارتند از:

1.تاسیس انجمن بین المللی سازماندهی دانش (ایسکو)[3]. ایسکو در سال 1989 تاسیس شد و دالبرگ بنیانگذار و اولین رئیس این انجمن بود. این انجمن در حال حاضر یکی از مهم­ترین تشکل­ هایی است که پژوهش ­های حوزه سازماندهی دانش را با رویکردی بین رشته ­ای پیش می­ برد. اعضای ایسکو را متخصصانی از علم اطلاعات، فلسفه، علوم رایانه، زبان­شناسی و دیگر رشته ­های مرتبط تشکیل می­ دهند. ایسکو همایش بین المللی و دو سالانه سازماندهی دانش را برگزار می کند و تاکنون موفق به برگزاری 14 همایش بین المللی در کشورهای مختلف شده است و پانزدهمین همایش نیز در جولای 2018 در پورتوی پرتغال و با موضوع فرصت­ها و چالش­ های سازماندهی دانش در عصر دیجیتال برگزار خواهد شد. شعب ملی و منطقه‌ای این انجمن در بیش از 20 کشور ازجمله ایران تشکیل شده و هر ساله همایش­ های تخصصی ملی و منطقه­ ای سازماندهی دانش توسط شعب این انجمن  برگزار می­شود و البته امیدواریم شعبه ایرانی انجمن نیز برگزاری همایش تخصصی را در دستور کار قرار دهد.

2. تاسیس و انتشار مجله "رده ­بندی بین المللی[4]"  در سال 1973  که بعدها به مجله رسمی انجمن ایسکو تبدیل شده و در سال 1993 به  "مجله سازماندهی دانش" تغییر نام داد و پویایی مطالعات سازماندهی دانش، بسط و تعمیق نظریه ­پردازی در این عرصه را نوید می دهد.

3. رده ­بندی مقوله­ ای اطلاعات[5] (ICC).

این رده بندی حاصل مطالعات دالبرگ در رشته فلسفه و پایان نامه دوره دکتری وی بود. رده ­های اصلی در این رده ­بندی نه بر اساس رشته (که رویکرد غالب رده­بندی­های بزرگ قرن نوزدهم و بیستم است)، بلکه بر مبنای سطوح هستی شناختی نظم یافته­ اند. اما همچون دیگر رده­ بندی­های بزرگ قرن بیستم بر مبنای سلسله مراتب از کل به جز بوده و خاصیت به یادسپاری دارد. این رده­ بندی در نه سطح هستی­ شناسی تنظیم شده و هر سطح نیز دارای نه مقوله یا چهریزه فرعی است که به صورت ماتریسی از مفاهیم ارایه شده ­اند. هریک از رده­ های فرعی نیز در لایه­ های بعدی به نه رده فرعی­تر تقسیم می­شوند. ساختار و شکل در سطح اول، انرژی و ماده در سطح دوم، کیهان و زمین در سطح سوم، زیست کره یا قسمت­ های قابل زیست زمین در سطح چهارم، حیات انسان در سطح پنجم، حیات اجتماعی در سطح ششم، محصولات مادی شامل اقتصاد و فن­آوری در سطح هفتم، محصولات فکری (اطلاعات و دانش) در سطح هشتم، و محصولات معنوی (تولیدات ذهنی و فرهنگی) در سطح نهم قرار دارند. سطح اول تا سوم مقدماتی، سطح چهارم تا ششم مربوط به علوم حیات، و سطح هفتم تا نهم مربوط به تولیدات بشری هستند[6].

قرن نوزدهم و بیستم میلادی شاهد اوج اندیشه ­های تکامل­ گرایانه و فیزیکالیستی در عرصه علم است. نظریاتی که در صدد تبیین نظم حاکم بر جهان برآمده و این اندیشه­ ها حتی از حوزه علوم تجربی به ویژه حوزه زیست­ شناسی و فیزیک که مهد این نظریه ­ها بشمار رفته پا فراتر گذاشت و در حوزه­ های مختلف حتی مطالعات علوم انسانی نیز رسوخ پیدا کرد. اندیشه سطوح هستی شناختی که اساس رده­بندی دالبرگ را تشکیل می دهد نیز بر همین مبنای سلسله مراتبی و رو به تکامل هستی است. از منظر این نظریه ­ها از جمله نظریه سطوح یکپارچه[7]، که دالبرگ نظام رده بندی خود را با الهام از آن صورت­بندی نموده است، موجودیت­ های هستی در سطوحی که به یکدیگر وابسته بوده و پیچیدگی­ شان در سطوح بالاتر رو به فزونی است، نظم یافته­ اند. بنابراین در نظام رده ­بندی دالبرگ نیز رده­ های اصلی بر مبنای سلسله مراتبی از هستی به ترتیب از جمادات تا نباتات و سپس حیات حیوانی و انسانی، مصنوعات انسانی و در نهایت تولیدات فکری بشر سامان یافته ­اند. فرانمای رده ­های اصلی این رده ­بندی صرفا به زبان آلمانی منتشر شده و هرگز تکمیل نشد. هرچند این رده ­بندی نتوانست بصورت عملی در سازماندهی منابع کتابخانه پیاده شود ولی مطالعات نظری گسترده ­ای را در حوزه رده ­بندی و دیگر نظام ­های سازماندهی دانش موجب شد. ساختار هستی شناختی و سلسله مراتبی این رده ­بندی امکان استفاده از آن را فراتر از یک رده ­بندی منابع کتابخانه­ ای مطرح کرده و البته مطالعاتی به منظور بهره گیری از این رده ­بندی در طراحی هستی نگاشت­ ها و کاربرد آن در وب معنایی صورت گرفته است.

دالبرگ سازماندهی دانش را به عنوان یک علم تخصصی و حتی فراتر از نظام های سازماندهی متون مدنظر قرار می داد[8]. در مصاحبه ای که فصلنامه فهرست نویسی و رده بندی[9] از او چاپ کرده بود، اشاره می­کند که کتابداری نه تنها برای دهه ­های آینده بلکه تا وقتی که حرفه­ های بشری به متون و مدارکشان نیاز داشته باشند، به کتابداری نیز برای سازماندهی نیاز خواهند داشت و رشته سازماندهی دانش به عنوان یک تخصص علمی همواره موضوعیت داشته و فراتر از کتابخانه قابل طرح است. او می گفت کتابداران لازم است درباره رشته­ های مختلف دانش بشری و نظریه ­های طبقه بندی دانش مطالعه گسترده ­تری داشته و به تعبیری دانش شناس شوند و از این رو باید در آموزش کتابداران به مساله سازماندهی دانش به عنوان تخصصی فراتر از مهارت شماره ­سازی عملی توجه شود. تبیین مفصل نظام رده ­بندی مقوله ­ای اطلاعات و همین طور دیدگاه های دالبرگ در ساماندهی دانش خارج ازحوصله این نوشتار بوده و نیازمند پژوهش­های بیشتری است. دالبرگ در 24 اکتبر 2017 در نود سالگی چشم از جهان فرو بست اما تاثیر او تداوم خواهد داشت. آیا آرزوی او برای بلوغ سازماندهی دانش و مطرح شدن به عنوان یک رشته محقق خواهد شد؟



[1] Ingetraut Dahlberg

[2] Dahlberg, I. (1998). Ingetraut Dahlberg: A brief self-report. Cataloging & classification quarterly, 25(2-3), 151-155.

[3] International Society for Knowledge Organization

[4] International Classification

[5] Information Coding Classification

[6] Dahlberg, I. (2008). The Information Coding Classification (ICC): A modern, theory-based fully-faceted, athes, 18(2), 161-176.

[7] Integrative levels

[8] Dahlberg, I. (2006). Knowledge organization: a new science?. Knowledge organization, 33(1), 11-19.

[9] Cataloging & Classification Quarterly

علی احمدی
|
Iran
|
1396/08/11 - 08:17
0
2
با سپاسی معرفی جالبی بود. لطفا اطلاعاتی نیز درباره انجمن ایرانی ایسکو درج کنید.
داودی
|
United States
|
1396/08/10 - 16:22
0
1
سپاس از معرفی ایشون کلا اولین باره اسمش میشنوم
و همین طور تشکر برای طرح موضوع
در ایران که دانش سازماندهی منحصر به فهرست نویسی و نمایه سازی شده و فکر میکنم لازمه درباره مبانی بیشتر کار شود
خواهشمند است جهت تسهیل ارتباط خود با لیزنا، در هنگام ارسال پیام نکات ذیل را در نظر داشته باشید:
۱. از توهین به افراد، قومیت‌ها و نژاد‌ها خودداری کرده و از تمسخر دیگران بپرهیزید و از اتهام‌زنی به دیگران خودداری نمائید.
۲.از آنجا که پیام‌ها با نام شما منتشر خواهد شد، بهتر است با ارسال نام واقعی و ایمیل خود لیزنا را در شکل دهی بهتر بحث یاری نمایید.
۳. از به کار بردن نام افراد (حقیقی یا حقوقی)، سازمان‌ها، نهادهای عمومی و خصوصی خودداری فرمائید.
۴. از ارسال پیام های تکراری که دیگر مخاطبان آن را ارسال کرده اند خودداری نمائید.
۵. حتی الامکان از ارسال مطالب با زبانی غیر از فارسی خودداری نمائید.
نام:
ایمیل:
* نظر:
رویدادهای پیش رو