کد خبر: 38366
تاریخ انتشار: شنبه, 29 دی 1397 - 13:09
ایمیل
چاپ

داخلی

»

مطالب کتابداری

»

گاهی دور گاهی نزدیک

عضویت رایگان در کتابخانه های عمومی، آری یا نه؟

منبع : لیزنا
مهدی غضنفری
عضویت رایگان در کتابخانه های عمومی، آری یا نه؟

(لیزنا: گاهی دور گاهی نزدیک ۲۲9): مهدی غضنفری، کارشناس ارشد علم اطلاعات و دانش شناسی و کتابدار  کتابخانه عمومی در استان خراسان رضوی، شهرستان تربت حیدریه: سال هاست که شاهدیم در بسیاری از کتابخانه های عمومی، برنامه هایی برای عضویت رایگان برگزار می شود. مثلا به مناسبت روز قلم (14 تیرماه)، یا هفته کتاب یا طرح عضویت رایگان برای گروه های خاص،کسانی که تمایل به عضویت در کتابخانه دارند، می توانند بدون پرداخت هزینه و به صورت کاملا رایگان به مدت یک سال از خدمات کتابخانه بهره مند شوند. موافقان این طرح مدعی هستند که چنین طرحی باعث تشویق بسیاری افراد به عضویت در کتابخانه شده و برگزاری چنین طرحی می تواند به افزایش استفاده از خدمات کتابخانه بینجامد. پرسش اینجاست که آیا واقعا این چنین است؟

در واقع طرح عضویت رایگان در کتابخانه های عمومی، تا چه اندازه می تواند باعث افزایش استفاده از کتابخانه شود؟ نگارنده می پذیرد که طرح عضویت رایگان می تواند باعث جذب اعضای بیشتری به کتابخانه های عمومی شود، تجربه ی حدود 10 سال کار در کتابخانه های عمومی، این را اثبات می کند. اما آیا حقیقتا «افزایش آمار اعضای یک کتابخانه عمومی»، الزاما به معنای بالا رفتن کیفیت کار همان کتابخانه است؟ آیا طرح عضویت رایگان به این نتیجه می انجامد که «مراجعان واقعی» به کتابخانه جذب شوند؟ پاسخ منفی ست. نتیجه ی عضویت رایگان، فقط بالا رفتن آمار اعضای کاذب کتابخانه است و لاغیر. وقتی یک فرد بداند هیچ پولی قرار نیست برای عضویت پرداخت کند، بیخود و بی جهت می آید و عضو کتابخانه می شود تا فقط کارت عضویتش را به این و آن نشان دهد و اصطلاحا پز بدهد و بگوید من هم عضو کتابخانه ام. اما سال آزگار این اعضا در کتابخانه رویت نمی شوند و تنها در روز عضویت رایگان، جهت تمدید عضویتشان تشریف می آورند! در واقع این رویکرد صد در صد نادرستی ست که بدبختانه بسیاری از کارمندان کتابخانه های عمومی فقط به فکر بالا بردن «آمار» اعضای یک کتابخانه عمومی آن هم به هر قیمتی هستند. در مواردی دیده شده که برخی کتابداران و مسوولین کتابخانه ها، اطلاعات شناسنامه ای افراد را از ارگان ها و سازمان های خاصی می گیرند و این افراد را به صورت رایگان عضو کتابخانه ی عمومی می کنند. هر چقدر بیشتر، بهتر! جالب اینجاست که طرف ممکن است روحش هم خبر نداشته باشد که عضو یک کتابخانه ی عمومی ست. در واقع این کار نوعی عضوگیری «فله ای» یا «مصنوعی» است و شوربختانه این تب بالا بردن «آمار» باعث یک رقابت عجیب و غریب بین کتابخانه های عمومی شده و همه در تدارکند که به نوعی فقط «آمارشان» بالا برود، خواه آمار اعضا، خواه آمار بازدیدکنندگان از یک کتابخانه و خواه آمار شرکت کنندگان در مسابقاتی نظیر جشنواره کتابخوانی رضوی.... پیداست که چنین رویکردی نه تنها هیچ ارزش و اعتباری برای یک کتابخانه عمومی فراهم نمی کند، بلکه فوق العاده هم زیان بار است و می تواند به جایگاه آن ضربه بزند.

بهتر است از منظر دیگری به ماجرا نگاه کنیم. فرض کنید شخصی به یک استخر مراجعه می کند و می خواهد از خدمات آن استفاده کند، طبیعی ست که برای استفاده از استخر، باید مبلغ معینی پرداخت کرد. به همین ترتیب، شما اگر بخواهید به تماشای یک کنسرت بروید یا دیدن یک فیلم در سینما نیز باید مبلغی بابت این کار پرداخت کنید. این یک روش مرسوم در تمام دنیاست که «در قبال خدماتی که به شما ارائه می شود، شما موظف به پرداخت هزینه هستید.» خواه آن خدمات، خدمات ورزشی، تفریحی باشد یا بهداشتی یا فرهنگی و هنری یا هر نوع خدمات دیگری. در اصل ماجرا تفاوتی نمی کند و شما باید هزینه ی استفاده از این خدمات را پرداخت کنید. شاید برخی مراکز فرهنگی، هنری در روزهای خاصی، خدمات رایگان ارائه دهند (مانند تماشای رایگان فیلم در سینما در روز 21 شهریور، روز سینما، یا تماشای رایگان تئاتر در روزهای خاصی)؛ این درست است. اما باید این نکته را هم مدنظر داشت که هزینه ی دیدن یک فیلم در یک سینما و فقط در یک سیانس یک و نیم ساعته و همین طور هزینه ی تماشای یک تئاتر مثلا 2 ساعته، چند برابر هزینه ای ست که شما باید برای استفاده از یک کتابخانه عمومی به مدت یک سال پرداخت کنید! ( مثلا هزینه ی تماشای یک فیلم در سینما آزادی در تهران، در برخی سیانس ها 15 هزار تومان است و در مجموعه تئاتر شهر تهران، حداقل 40 هزار و حداکثر 70 هزار تومان). طبیعی ست که پرداخت چنین مبلغی در توان بسیاری از افراد جامعه (و از جمله بسیاری از کتابداران!) نیست و به همین منظور، روز یا روزهای خاصی را برای تماشای رایگان یک فیلم یا یک تئاتر در نظر می گیرند که همه بتوانند از این خدمات بهره مند شوند. این در حالی ست که هزینه ی ثبت نام در یک کتابخانه ی عمومی به منظور استفاده از خدمات کتابخانه به مدت یک سال تمام، به 6 هزار تومان هم نمی رسد.

با این اوصاف آیا منطقی ست که همین پول بسیار اندک هم دریافت نشود و اعلام شود که کتابخانه های عمومی در روزهای خاصی، عضویت رایگان دارند؟ عضویت رایگان زمانی معنا می دهد که شما مثل هزینه سینما یا کنسرت، هزینه نسبتا بالایی برای عضویت بگیرید و آن وقت در مناسبت های خاص یا برای گروه های خاص، عضویت را رایگان کنید. عضویت رایگان اینجا معنا می دهد، نه در شرایطی که هزینه عضویت در کتابخانه مبلغی پایین و در حدود 6000 تومان است. ممکن است قیاس جایی مانند سینما که معمولا مکانی غیرانتفاعی ست، با یک کتابخانه عمومی درست نباشد. اما به هر حال هزینه  بسیار پایینی برای عضویت در کتابخانه عمومی که مکانی عمومی و انتفاعی ست،دریافت می شود. برگزاری طرح عضویت رایگان در کتابخانه های عمومی، به باور نگارنده، در این شرایط که حق عضویت آن بسیار پایین است، نوعی «بی اجر کردن» خدمت رسانی به اعضا در کتابخانه های عمومی ست. در واقع ما با اجرای این طرح، داریم به زبان بی زبانی به مراجعه کنندگان می گوییم که «خدماتی که شما از کتابخانه عمومی دریافت می کنید، بی ارزش است و حتی ارزش پرداخت 6000 تومان را هم ندارد.» جز این است که ما با این کار، شان خود و ارزش کاری که انجام می دهیم را – که یک خدمت فرهنگی ست- پایین می آوریم؟ کسی که برای مطالعه و آموزش و آگاهی و دانستن، ارزش قائل باشد، بسیار بیشتر از این مبلغ ناچیز، حاضر است هزینه کند.

اگر ما کتابداران و سیاست گزاران و مدیران کتابخانه های عمومی، پافشاری کنیم که برای استفاده از خدمات یک کتابخانه باید هزینه پرداخت شود و به صورت رایگان به کسی خدماتی ارائه نمی شود، در واقع داریم برای خود و خدمتی که انجام می دهیم، شان و ارزش و احترام قائل می شویم. آیا زمان آن نرسیده که همه ی ما بیاموزیم که کسب خدمات فرهنگی، علمی و هنری نیز دارای جایگاه والایی ست و اگر قرار است برای تماشای یک فیلم یا کنسرت یا یک نمایش، مبلغ نسبتا بالایی پرداخت شود (که قطعا درست هم هست)، پس لابد برای خدماتی نظیر استفاده از یک کتابخانه عمومی که هدفش بالا رفتن سطح آگاهی و دانش و خردورزی ست، و در واقع یک خدمت فرهنگی محسوب می شود، هم می بایست مبلغی پرداخت گردد. درست است که این وظیفه دولت است که با بهای ناچیزی به مراجعان به کتابخانه های عمومی خدمات ارائه دهد؛ اما همان بهای ناچیز در هر شرایطی باید دریافت شود و حتی به باور نگارنده بالاتر از آن باید دریافت شود. باز هم تاکید می کنم که کسی که برای دانش و آگاهی و مطالعه ارزش قائل است، بیشتر از مبلغ هزینه عضویت هم حاضر است پرداخت کند تا از خدمات کتابخانه بهره مند گردد. تنها این اعضا هستند که «مخاطبان واقعی» و «اعضای واقعی» یک کتابخانه ی عمومی اند، حتی اگر تعدادشان اندک باشد. پس بر کتابداران و سیاست گزاران نهاد کتابخانه های عمومی ست که به دنبال جذب این افراد باشند، نه اینکه با کارهای بیهوده ای مثل عضویت رایگان، فقط آمار اعضای کاذب را بالا ببرند.

 

 

 

کتابدار
|
Iran
|
1397/11/29 - 09:31
0
0
با سلام خدمت دوست و همکار گرامی
متاسفانه آفت و آسیب آمارسازی در همه قسمتهای کشور قابل مشاهده است و کتابخانه های عمومی هم مستثنی نیستند به قول جناب آقای محبوب راهکاری دیگر می طلبد ولی دغدغه عضویت رایگان به نظرم خوب نیست خدمات کتابخانه های عمومی باید رایگان باشد چون نیم درصد سهم کتابخانه ها از درآمدهای شهرداری در صورت تحقق کامل همان عوارضی ست که از مردم اخذ شده پس حق عضویت را می توان در دل آن دید و حساب کرد و حق عضویت اصلا نگرفت. در خصوص عدم مراجعه مردم به کتابخانه ها دلایل زیادی می توان مطرح کرد که یک قسمت برمیگرده به کتابخانه ها مثل کیفیت خدمات ارائه شده، فضای دل انگیز و شاداب، مکان یابی مناسب کتابخانه ها، برآورده شدن میزان انتظارات و... و یک قسمت هم به خود مردم که چقدر مراجعه به کتابخانه های عمومی و استفاده از خدمات آنرا در خودشان احساس نیاز می کنند.
کتابدار زنجان
|
Iran
|
1397/11/28 - 17:14
0
0
با سلام و احترام
به نظر من در این مقاله موضوع های مختلف با هم به اشتباه آمیخته شده است.
آمار سازی و عضویت رایگان و البته عضو فلی مباحث متفاوتی هستد.

اما نکته دیگر از نظر خودم، کسی که می داند چه روزهایی در سال در کتابخانه ها عضویت رایگان است و مراجعه می کند حداقل آشنایی با کتابخانه و خدمات آن را دارد و موضوع پز دادن اصلا مطرح نیست.
همکار
|
Bulgaria
|
1397/11/25 - 08:19
0
0
با سلام
من موافق ثبت نام رایگان هستم.
چرا مدام به قضیه لیست فله ای نگاه میکنیم.ما کتابدارها باید درست خواندن و فرهنگ مطالعه رو عملا به عموم مردم و خانواده ها نشان بدیم.
هزینه شندرغاز عضویت اصلا قابلیت بحث نداره.
رضایی
|
Iran
|
1397/11/18 - 16:41
0
1
احسنت.رایگان بودن کتابخانه باعث لوث شدن کار کتابخانه ها میشه.مگه 6 تومن چقدره .ماهی به 500 می افته.ما یک عضو داریم خانم معلم بازنشسته است هر ماه خودش میاره دستی 10000 تومان به کتابخانه اهدا می کنه میگه من دارم از این کتابخانه استفاده می کنم و هر وقت حقوقمو بگیرم می آرم میدم.
بابایی
|
Iran
|
1397/11/14 - 15:37
0
0
درود بر سیامک محبوب عزیز. دقیق،‌مختصر و علمی پاسخ داده اند. دوستان ککتابخانه عمومی برای خودش فلسفه ای دارد و نشانه هایی، و از همه مهمتر استانداردهایی .نمی توانیم چون امروز مراجعه کم است این کار را بکنیم و چون فردا آمار می خواهند کارت صادر کنیم و چون مجموعه چنین است پیس از فردا چنان کنیم. همه این کارها باید در چارچوبی حداقلی یا مطلوب به نام استاندارد انجام گردد.
پاشازاده
|
Iran
|
1397/11/06 - 13:46
2
1
سلام.
ممنون از توضیحات آقای سیامک محبوب. من با نظرشان موافقم
کتابداران باید بیش از پیش به "عمومی بودن" کتابخانه توجه کنند و آن را با کنسرت و سینما مقایسه نکنند. این یک مقایسه نادرست است. لطفا به کارکرد، فلسفه، ماهیت کتابخانه عمومی و نقش کتابدار در جذب و مشاوره اطلاعاتی خوانندگان توجه کنید. همه جای دنیا رسالت کتابخانه عمومی عضوگیری است و هر شهروند باید در طول حیات خود عضو کتابخانه عمومی باشد. و اینجا کتابدار است که باید این عضو را نگه دارد و یا به فعال شدنش در حد امکان کمک کند. هر چند تعاریف "عضو عادی" و "عضو فعال" نیز مشخص است و بهتر است نگران آمارسازی نباشید!!
امید جوادی
|
Iran
|
1397/11/06 - 10:57
1
1
بنده کتابدار یکی از کتابخانه های عمومی شهرستان درگز هستم. اگر یک نفر از صد نفری که بصورت رایگان عضو کتابخانه شده اند عضو واقعی این کتابخانه بشود ما رسالتمان را انجام داده ایم.و اگر در هنگام ثبت نام یک عنوان کتاب نیز به آن نفر امانت داده شود مطمئنا تاثیر گذار خواهد بود.
سيامك محبوب
|
Iran
|
1397/11/01 - 14:06
1
4
دوست گرامي
سلام
همان گونه كه مي‌دانيم، كتابخانه‌ عمومي در تعريف خود اصطلاح free (در دو معناي رايگان و آزاد) را يدك مي‌كشد و استفاده از آن تصادفي يا بي‌مورد نيست. به دلايل مختلفي ما در كشورمان هنوز كتابخانه عمومي نداريم. يكي از اين دلايل رايگان نبودن استفاده از خدمات پايه كتابخانه است. اگر در متون علمي كتابخانه عمومي جستجو كنيد به ندرت به چيزي به اسم «عضويت» برخورد مي‌كنيد. كتابخانه عمومي دنباله سنت كتابخانه‌هاي آبونه‌اي و كتابخانه‌هاي اشتراكي در غرب بود و اين مفهوم را از آنها به ارث برده بود اما پيش از ورود به قرن 20 از مفهوم از كتابخانه عمومي كنار گذاشته شد و شهرت كتابخانه عمومي به اين بوده و است كه براي ورود به آن و استفاده هيچ مجوزي نياز نيست. همكاران گرامي من و كتابداران اگر به دنبال تولد و تحقق كتابخانه عمومي در ايران هستند بايد موانع زيادي را رفع كنند، از جمله مانعي به نام حق عضويت را. كاري كنيم هركس، هر وقت دلش خواست از خدمات كتابخانه عمومي كه با پول خودشان تهيه شده است، استفاده كند و ما تسهيل‌كننده اين استفاده باشيم، نه مانع.مطئمن باشيد كه رايگان بودن چيزي از ارزش كتابخانه عمومي كم نمي كند، چنانكه نكرده است.
البته اين حرف‌ها به معناي تاييد ارائه آمار دروغين نيست و آن مسئله ديگري است كه راه حلي از نوع ديگر مي‌طلبد.
ایمان نریمانی
|
Europe
|
1397/11/01 - 13:08
1
2
سلام. من هم با نظر شما موافقم. متاسفانه این نگاه کمیتی به همه چیز در مملکت ما به کتابخانه ها هم رسیده و فقط دنبال آمار دادن هستیم که چه تعداد زیادی عضو کتابخانه ما هستند، در حالی که ملاک اصلی باید آمار کتابخوان های فعال هر کتابخانه باشد.
همینطور به نظر من بهتر هست که کتابخانه ها یا خدمات خودشان را کاملا رایگان کنند و یا اگر قرار هست به این شکل باشد هزینه بیشتری برای آن قرار دهند و به قول جناب غضنفری در برخی از زمان ها آن را رایگان کنند تا افرادی هم که قصد عضویت در این روزها را دارند ارزش آن را درک کنند. ضمن اینکه دریافت هزینه می تواند به بهتر شدن وضعیت و خدمات کتابخانه هم کمک کند و اساسا پرداخت مثلا 50 هزار تومان برای استفاده یکساله از تعداد زیادی کتاب و خدمات کتابخانه (به شرطی که خوب باشد) چندان زیاد به نظر نمیرسد.
رضا
|
Iran
|
1397/11/01 - 10:18
1
2
رایگان نباشه بهتره
عباس
|
Iran
|
1397/10/30 - 14:57
2
2
اتفاقا خیلی نکته نادرستی مطرح کردید. من خودم 15 ساله کتابدارم. ما موقعی رو یادمون میاد که کتابدارا می رفتند تو سازمان ها و فله ای کارت عضویت صادر می کردند که آمار بره بالا.
تو سال هایی که آقای مختارپور آمده جلوی این ماجراها رو گرفته و عضویت سامان گرفته. روزهای خاصی عضویت رایگان انجام میشه و هر کی دوست داره می ره کتابخونه عضو می شه.
این فرق داره با عضویت زورکی.
احتمالا چون شما در روزهای عضویت رایگان مراجعاتت زیاد می شه این حرف رو می زنی.
۰کتابدار
|
Iran
|
1397/10/30 - 12:34
0
1
به نطر من کل خدمات کتابخانه های عمومی باید رایگان باشد همانطور که در کل دنیا رایگان بوده و هیچ وقت به معنای بی ارزش بودن نیست .
سیدحسن هاشمی
|
Germany
|
1397/10/30 - 10:13
0
0
خدمت دوست عزیز و فرهیخته مان جناب آقا غضنفری سلام و خسته نباشید.
بله کاملا درست میفرمایید. عضوگیری رایگان و آمارسازی همیشه آفت کار کتابخانه ها بوده است . محاسنی دارد ولی متاسفانه معایب آن بسیار بیشتر از محاسن آن است . بطوریکه کتابداران را از رسالت اصلی که یک مشاور خوب برای مراجعان هست دور میسازد و فرصت و رمق کتابدار را برای همفکری با مراجعان واقعی کتابخانه ها را میگیرد.
مهسا
|
Iran
|
1397/10/30 - 08:21
1
7
کتابخانه عمومی حسینه ارشاد به اعضای قدیمی ترش کتاب بیشتری امانت میده و این فرق رو بین اعضای قدیم و جدیش قائل شده
سعید ع
|
Iran
|
1397/10/29 - 20:35
4
12
باسلام ،بله کاملاًدرست فرمودید رایگان بودن بصورت فله ایی صحیح وتاثیر گذار نیست ،وجامعه کتابخوان نمیشود اما نکته ایی هم که به کل فراموش شده ارزشمند شدن عضویت یا کارت کتابخانه ها هست سوابق ،فعال بودن عضو ،باید در کارت قید شود الان شما 30سال عضو کتابخانه ها باشید ،در این مدت نیز جزء اعضا فعال کتابخانه باشید در کارت شما نه سابقه ایی درج میشود نه با کارت جدیدالورود ها وغیرفعال ها تفاوتی هست .
خواهشمند است جهت تسهیل ارتباط خود با لیزنا، در هنگام ارسال پیام نکات ذیل را در نظر داشته باشید:
۱. از توهین به افراد، قومیت‌ها و نژاد‌ها خودداری کرده و از تمسخر دیگران بپرهیزید و از اتهام‌زنی به دیگران خودداری نمائید.
۲.از آنجا که پیام‌ها با نام شما منتشر خواهد شد، بهتر است با ارسال نام واقعی و ایمیل خود لیزنا را در شکل دهی بهتر بحث یاری نمایید.
۳. از به کار بردن نام افراد (حقیقی یا حقوقی)، سازمان‌ها، نهادهای عمومی و خصوصی خودداری فرمائید.
۴. از ارسال پیام های تکراری که دیگر مخاطبان آن را ارسال کرده اند خودداری نمائید.
۵. حتی الامکان از ارسال مطالب با زبانی غیر از فارسی خودداری نمائید.
نام:
ایمیل:
* نظر: