از داده‌های پیوندی تا سیاست‌گذاری داده؛ بحثی که باید ادامه یابد

لیزنا؛ ابراهیم عمرانی، سردبیر: لیزنا خوشحال است که بحث خوبی در مورد سازماندهی و این بار توسط همکاران میدان شکل گرفته و بیشتر امیدوار است که نرم افزار نویسان شرکتهایی که نرم افزارهای کتابداری تولید می کنند نیز وارد این بحث شوند.

پیش‌تر نوشتیم و پیشنهاد دادیم که دوستان بیائید و مجموعه جلساتی در این مورد راه اندازی کنیم و نظرات نرم افزار نویسان را بدانیم. مقاله خانم سفیان و سرمقاله خانم دکتر اکبری داریان الآن در ستونهای لیزنا به روز و در دسترس هستند و تصمیم لیزنا این است که سخن هفته پیشین تمدید شود و یک هفته دیگر در ستون بماند و بحث خوبی که شروع شده ادامه داشته باشد.

در این کوتاه سخن، اشاره‌های نوشته پیشین خود را یادآوری می‌کنم که ده سال پیش هم که جناب آقای دکتر نیسی مدیرکل دفتر پشتیبانی پژوهشی در معاونت پژوهشی وزارت عتف شدند، و جلساتی با حضور همه استادان جوان رشته در دفتر ایشان برای سامان دادن به داده‌های کتابخانه‌ها تشکیل می‌شد، بنده عرض کردم مشکل ما نرم‌افزار نیست، مشکل ما سیاستگزاری است و زمانی که در جلسه اصرار یکی از دوستان را دیدم که باید نرم‌افزار جدیدی بنویسیم با نوشتن نامه‌ای که موجود است، با ذکر دلایل خودم از مدیرکل عزیز عذرخواهی کرده و دیگر در آن جلسات حضور نیافتم تا چند سال بعد که به دفتر آقای دکتر نیسی احضار شدم و در آنجا فهرستگان کتابخانه‌های ایران شامل ۴۰۰۰ کتابخانه را که در کتابخانه ملی و در نرم افزار موجود خودشان کار شده بود را دیدم. اغلب کتابخانه‌ةای وزارت عتف در این نرم افزار ورود اطلاعات شده و داده‌ةای آنها بطور خودکار به این بانک افزوده می‌شد. بنده تایید کردم که این همان کاری است که قرار بود برایش نرم‌افزار بنویسند، از اساتید گروه، در آن جلسه پایانی فقط جناب آقای دکتر محسن زین‌العابدینی حضور داشتند.

پس از آن و چند سال بعد همکاران سازماندهی از اعلام پیاده سازی RDA در دو کتابخانه دانشگاهی بزرگ ایران استقبال کردند، ولی گزارشی از نتایج آن منتشر نشد. و امروز در نظرهای رسیده به مقاله خانم دکتر اکبری داریان از زبان شخصی با عنوان مستعار آرشیودار می‌خوانیم:

"شاید زمان آن رسیده باشد که در کنار بحث «آیا RDA را اجرا کنیم یا نه؟» یک موضوع دیگر نیز مدنظر قرار گیرد: اگر هدف اعلام‌شده یک پروژه، گذار به داده‌های پیوندی یا تحول معماری داده باشد، موفقیت آن باید با شاخص‌های قابل سنجش ارزیابی شود.

اگر پس از چند سال اجرای پروژه، همچنان نتوانیم موجودیت‌ها را به‌طور مستقل شناسایی کنیم، شناسه‌های پایدار در اختیار داشته باشیم، روابط را به‌صورت ماشین‌فهم بیان کنیم و داده‌ها را بیرون از محیط بسته سامانه‌های کتابخانه‌ای بازاستفاده کنیم، صرف تغییر قواعد توصیف یا ارتقای نرم‌افزار را نمی‌توان معادل تحول داده‌ای دانست. به نظر می‌رسد جامعه کتابداری ایران بیش از هر چیز به شاخص‌های شفاف و قابل سنجش برای ارزیابی این پروژه‌ها نیاز دارد؛ شاخص‌هایی که نشان دهند چه مقدار از مسیر گذار از «رکورد» به «داده» واقعاً طی شده است".

به نظرم صحبت خوبی زیر این سرمقاله ادامه یافته و به مدیران محترم نهادهای ملی کتابداری و علوم اطلاعات ایران توصیه می‌کنیم که این یادداشتها را با دقت بررسی کنید و جلسات پیشنهادی نرم افزارنویسان کتابداری را نیز حتما دنبال کنید که موضوع بصورت علمی بررسی شود، و دست به ترکیب مدلهای داده‌ای خود پیش از بررسیهای لازم نزنید، که گوش همکاران سازماندهی اطلاعات از جملات دهان پرکن، پر است. دوستان جوان کمک کنند، و مرا اصلاح فرمایند،‌چون من هنوز فکر می‌کنم سامان دادن داده‌‌ها و سیاستگزاری داده‌در حوزه ما در اولویت اول است، ابتدا ببینیم چه داریم؟ آیا قابل انتقال به محیط جدید با دادههای پیوندی هستند؟ آیا قابل پیوستن به بیب‌فریم هستند؟ RDA هست؟ آیا محیط مارک ایران می‌تواند ورود به عرصه داده‌ةای پیوندی را راهبری کند؟ و هزار آیای دیگر و بعد بروید سراغ نرم‌افزار.

پس برگردیم به مقاله داده‌های پیوندی و انتظار بیش از حد از RDA

عمرانی، سید ابراهیم  (۱۴۰۵). «از داده‌های پیوندی تا سیاست‌گذاری داده؛ بحثی که باید ادامه یابد: دعوت از نرم‌افزارنویسان کتابداری به بحث روز لیزنا». سخن هفته لیزنا، شماره ۷۹۴، ۱۱ خرداد‌ ماه ۱۴۰۵