رسالت نوین آکادمیک؛ پلی میان دانش تخصصی و سلامت جامعه
آلاء آبتین
(لیزنا؛ گاهی دور/گاهی نزدیک: 415): آلاء آبتین، دانشجوی دکتری تخصصی کتابداری و اطلاع رسانی پزشکی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان: بازنگری در نقش مرجعیت علمی در دنیای امروز که مرز میان «اطلاعات علمی» و «شبهعلم» در فضای مجازی کمرنگ شده است، نقش دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی از «تولیدکنندگان صرفِ دانش» به «راهبران سواد سلامت جامعه» تغییر یافته است. این واقعیت که گاهی نسخههای تأیید نشده در فضای مجازی سریعتر از یافتههای علمی به دست مردم میرسد، نه یک چالش، بلکه یک فرصت استراتژیک برای اعضای محترم هیئت علمی و کتابداران پزشکی است تا حضورِ مرجع و هدایتگر خود را در سطوح مختلف جامعه تقویت کنند.
مفهوم «نابینایی
استراتژیک» در محیطهای آکادمیک زمانی رخ میدهد که ما غرق در اصلاح متدولوژیها و
ارتقای شاخصهای علمسنجی (H-index) میشویم، اما از واقعیتِ لایههای زیرین جامعه و «سبد اطلاعاتی»
مردم غافل میمانیم. این نوع نابینایی باعث میشود متخصص سلامت در حالی که بر روی
دقیقترین جزئیات سلولی یک بیماری پژوهش میکند، متوجه نشود که بخش بزرگی از
جامعه، همزمان در حال مصرفِ اطلاعات نادرست و آسیبزایی است که در گروههای
غیررسمی دستبهدست میشود. عبور از این نابینایی، مستلزم آن است که بپذیریم «مرجعیت
علمی» دیگر به معنای نشستن در انتظارِ مراجعهی کاربر نیست، بلکه به معنای حضور
فعال در همان فضایی است که کاربر در آن حضور دارد و از آن تأثیر میپذیرد.
۱.
ضرورت پایش نیازهای اطلاعاتی جامعه
برای آنکه
دانش تولید شده در دانشگاهها بیشترین اثرگذاری را داشته باشد، نیازمند شناخت دقیق
دغدغههای روز مردم هستیم. حضورِ آگاهانه و رصدِ هوشمندانه فضای مجازی به اساتید و
پژوهشگران کمک میکند تا بدانند کدام بخش از دانش سلامت دچار کجفهمی شده است. این
شناخت، مقدمهای است بر «عمومیسازی دانش»؛ یعنی تبدیل یافتههای پیچیده
آزمایشگاهی و بالینی به توصیههای کاربردی و قابل فهم برای عموم مردم.
۲. همافزایی
اعضای هیئت علمی و کتابداران پزشکی
کتابداران
پزشکی به عنوان متخصصان مدیریت اطلاعات، میتوانند بازوی مشورتی قدرتمندی برای
اساتید باشند.
نقش
کتابداران: رصدِ ترندهای اطلاعاتی سلامت و شناسایی نقاط تمرکز شبهعلم در جامعه.
نقش اساتید:
اعتباربخشی علمی و ارائه محتوای متقن برای پاسخ به نیازهای شناسایی شده. این
همکاری دوجانبه میتواند منجر به تولید محتواهای آموزشی کوتاهی شود که مستقیماً به
سوالاتِ جاری مردم (از باورهای تغذیهای تا درمانهای خانگی) پاسخ علمی میدهد.
۳.
عمومیسازی دانش: یک مسئولیت اجتماعی
عمومیسازی
دانش (Knowledge Popularization) به معنای سادهانگاری نیست، بلکه به معنای «ارزشمندسازی» علم
برای زندگی روزمره مردم است. توصیه میشود پژوهشگران در کنار انتشار مقالات در
ژورنالهای معتبر، بخشی از دستاوردهای خود را در قالبهای سادهتر (مانند یادداشتهای
خبری، پادکستهای کوتاه یا اینفوگرافیک) در دسترس عموم قرار دهند تا مسیر نفوذ شبهعلم
بسته شود.
دیدگاه کاربران