نظام شایستگی باید بر مدیریت نشریات حاکم شود

به گزارش لیزنا، دکتر محمد حسن‌زاده با اشاره به سابقه نزدیک به بیست ساله خود در عرصه مدیریت نشریات علمی به عنوان داور، سردبیر، نویسنده و مدیر مسئول، گفت: نشریات علمی باعث شده‌اند که من و امثال من شناخته شویم. اگر نشریات و فضایی برای انتشار مطالب و مقالات نبود، قطعاً در جایگاهی که امروز هستیم قرار نداشتیم. بنابراین باید از همه کسانی که در مدیریت نشریات زحمت می‌کشند، تشکر کنیم. وی با تأکید بر نگاه زیست‌بومی به نشریات علمی، افزود: نشریات علمی از یک سو با نویسندگان سروکار دارند که ایده‌ها، یافته‌ها و نقدهای خود را برای نشر ارسال می‌کنند و از سوی دیگر با جامعه خوانندگان مواجه‌اند که از طیف‌ها و رشته‌های مختلف هستند. هر کسی که در مقام دست‌اندرکار یک مجله علمی فعالیت می‌کند، باید واقف باشد که در یک زیست‌بوم فعالیت می‌کند و تأثیر آن بر جامعه و علم قابل‌توجه است. رئیس ایرانداک با بیان اینکه نشریات علمی دروازه‌بانان علم هستند، تصریح کرد: اگر نشریات و کسانی که به عنوان دروازه‌بانان علم، دست‌نوشته‌های روزانه دانشمندان را به همتایان و سپس به جامعه منتشر می‌کردند، نبودند، قطعاً امروزه علم جهانی نداشتیم و تأثیری را که علم بر جامعه گذاشته، شاهد نبودیم. دکتر حسن‌زاده در ادامه به تشریح لایه‌های مختلف زیست‌بوم نشریات علمی پرداخت و گفت: زیست‌بوم یک مجله علمی شامل لایه‌های مختلفی است. لایه نخست، لایه راهبری با هدایت سردبیر و هیئت تحریریه است که نظام کنترل کیفی را تشکیل می‌دهند. لایه دوم، لایه خلق دانش است که نویسندگان و پژوهشگران آن را انجام می‌دهند. لایه سوم، لایه تضمین کیفیت است که داوران و ویراستاران بر عهده دارند و لایه چهارم، لایه پشتیبانی است که مدیر اجرایی و عوامل فنی نشر را شامل می‌شود. وی با تأکید بر نقش تربیتی و اخلاقی نشریات، اظهار داشت: نشریات می‌توانند در توانمندسازی و اخلاقی‌سازی نویسندگان تأثیر بگذارند. نویسنده از یک دانشجو یا پژوهشگر تازه‌کار شروع می‌شود و رفته‌رفته رشد می‌کند. اگر کار غیراخلاقی سرزند، گوشزد می‌شود؛ اگر نوشتار نامناسب است، راهنمایی می‌شود؛ اگر یافته‌ای خوب تحلیل یا تفسیر نشده، جهت‌دهی می‌شود. این وظیفه‌ای است که نشریات به دوش می‌کشند و وظیفه نشریه صرفاً دریافت، داوری و انتشار نیست، بلکه ایجاد مسیری برای رشد و بالندگی نویسندگان نیز هست. دکتر حسن‌زاده با اشاره به پدیده نشریات بی‌کیفیت و جعلی، هشدار داد: نشریاتی که به عنوان نشریات خون‌خوار یا بی‌کیفیت و جعلی وارد زیست‌بوم می‌شوند، علاوه بر اینکه مخرب هستند، در بدنام‌سازی نویسندگان، جامعه علمی و ایجاد عدم اعتماد به نظام علمی در جامعه، تأثیر منفی فراوانی می‌گذارند. وی در ادامه با تأکید بر ضرورت حاکمیت نظام شایستگی بر مدیریت نشریات، گفت: همان‌گونه که علم شایستگی‌محور است، در مدیریت نشریات نیز باید نظام شایستگی حاکم باشد. شایستگی علمی، شایستگی مردم‌داری، شایستگی مدیریتی، شایستگی فعالیت بین‌المللی و شایستگی‌های اخلاقی، همگی برای سردبیران، داوران و اعضای هیئت تحریریه ضروری است. نشریه اول برای انتشار یافته‌های علمی ایجاد می‌شود، نه صرفاً برای درآمدزایی. رئیس ایرانداک با اشاره به نقش نشریات در استعدادیابی و استعدادپروری، تصریح کرد: اگر کیفیت و چرخه زیست‌مطلوب در نشریات مورد توجه قرار گیرد، مدیریت استعداد نیز مورد توجه قرار می‌گیرد؛ یعنی نشریات به محلی برای استعدادیابی، جذب و نگهداشت افراد اثرگذار علمی تبدیل می‌شوند. تصمیم سردبیر و داور برای رد یا پذیرش یک مقاله، در ساخت شخصیت علمی یک پژوهشگر در آینده تأثیرگذار است. دکتر حسن‌زاده در پایان با تأکید بر مسئولیت جامعه علمی در نظارت بر کیفیت نشریات، تصریح کرد: اگر در نشریات علمی منصبی داریم، مسئولیتی تأثیرگذار علمی و اخلاقی بر دوش کشیده‌ایم. اگر وظیفه خود را به خوبی انجام دهیم، می‌توانیم در زیست‌بوم ملی و بین‌المللی تأثیرگذار باشیم و در استعدادیابی و استعدادپروری نقش داشته باشیم. در درجه اول جامعه علمی مسئولیت دارد و باید در برابر هرگونه کج‌روی واکنش نشان دهد. نظام‌های رسمی مانند وزارتخانه‌های مربوطه نیز باید نقش خود را ایفا کنند، اما ما به عنوان اعضای جامعه علمی، باید بیشترین مسئولیت‌پذیری را در ارتقای کیفیت نشریات داشته باشیم. وی در خاتمه با اعلام آمادگی ایرانداک برای همکاری در زمینه آموزش و توانمندسازی سردبیران، اعضای هیئت تحریریه، داوران و نویسندگان، گفت: ما در ایرانداک آمادگی داریم که هرگونه کمکی در راستای ارتقای کیفیت نشریات، از جمله آموزش و توانمندسازی، سیاست‌گذاری و تسهیل، را با تمام بضاعت خود ارائه دهیم.