پشت پرده حذف ایران از رتبه بندی دانشگاه های تاثیرگذار

دکتر جعفر مهراد استاد پیشکسوت دانشگاه شیراز و چهره ماندگار علمی کشور در گفتگویی اختصاصی با خبرنگار لیزنا درباره خبر «حذف ایران از رتبه بندی دانشگاه های تاثیرگذار» گفت: طی روزهای گذشته در خبرگزاری های مختلف کشور خبری با مضمون  «تایمز نام ایران را از جمع رتبه‌ بندی دانشگاه‌ های تأثیرگذار سال ۲۰۲۶ حذف کرد» مطالعه کردم و از انتشار آن سخت متعجب شدم.

 وی افزود: انتشار این خبر مرا عمیقاً به فکر فرو برد. موضوع رتبه‌ بندی دانشگاه‌ها در ایران با بخش مهمی از فعالیت‌ های علمی و حرفه‌ای من پیوند خورده است. سال‌ ها تلاش برای ایجاد زیرساخت‌ های ارزیابی علم و دانشگاه‌ ها، به‌ ویژه از طریق تأسیس پایگاه استنادی علوم جهان اسلام، اکنون «موسسه استنادی و‌ پایش علم و فناوری جهان اسلام» (ISC) و توسعه فعالیت‌های علم‌ سنجی و رتبه‌ بندی در کشور، باعث شد که نتوانم نسبت به چنین خبری بی‌ تفاوت بمانم. 

 چهره ماندگار علمی کشور تاکید کرد: برای روشن‌شدن ابعاد موضوع و آگاهی از واقعیت ماجرا، تصمیم گرفتم با دوستان و همکاران خود در Times Higher Education تماس بگیرم. در این میان، مناسب دیدم موضوع را با Phil Baty، مدیر ارشد امور جهانی Times Higher Education، در میان بگذارم. او مسئولیت مشارکت ‌های دولتی، روابط بین‌المللی و تعامل با دانشگاه ‌ها و نظام‌ های آموزش عالی در سراسر جهان را بر عهده دارد و از چهره‌ های شناخته‌ شده در عرصه رتبه‌ بندی‌ های جهانی دانشگاه‌ ها و سیاست‌گذاری آموزش عالی است.

  این استاد دانشگاه شیراز تصریح کرد: پس از طرح موضوع، پاسخ ایشان برای من قابل تأمل بود. فیل بیتی ضمن اشاره به علاقه‌ مندی مجموعه Times Higher Education به حفظ ارتباط با دانشگاه‌ های ایران، توضیح داد که محدودیت‌ های ناشی از تحریم‌ های تحت رهبری ایالات متحده، دامنه همکاری ‌ها و امکان تعامل عمیق ‌تر را محدود کرده است. 

 متن پاسخ فیل بیتی چنین بود:

 «اگرچه بسیار علاقه‌ مندیم دانشگاه‌ های ایران را در فعالیت‌های مرتبط با داده‌ ها و تحلیل‌ های خود مشارکت دهیم، اما متأسفانه به دلیل تحریم‌ های تحت رهبری ایالات متحده، دامنه همکاری ما به‌ شدت محدود شده و امکان تعامل عمیق‌ تر را نداریم. در شرایط کنونی نیز انجام سفر و بازدید از ایران برای ما امکان‌ پذیر نیست. بابت این موضوع متأسفم.»

فیل بیتی در پایان پیام خود با لحنی دوستانه و امیدوارانه افزود:

 «مایلم ارتباط‌ مان همچنان حفظ شود و امیدوارم روزی شرایط تغییر کند. با این حال، ایران در رتبه بندی سال ۲۰۲۷ که در ماه سپتامبر منتشر خواهد شد، از نظر تعداد دانشگاه های حاضر، یکی از پر نماینده ترین کشورهای جهان خواهد بود. دیدن این سطح از مشارکت و حضور، واقعا مایه خرسندی است. با بهترین آرزوها برای شما.»

 دکتر مهراد ادامه داد و گفت: این پاسخ، از یک سو نشان‌ دهنده محدودیت‌ هایی است که در مسیر تعاملات بین‌المللی علمی وجود دارد، اما از سوی دیگر بیانگر آن است که ارتباطات حرفه‌ای و علمی میان دانشگاه‌ ها و نهادهای علمی جهان همچنان ارزشمند و قابل حفظ است. تجربه چند دهه فعالیت در حوزه علم‌ سنجی، ارزیابی پژوهش و رتبه‌ بندی دانشگاه‌ ها به من نشان داده است که توسعه علمی نیازمند ارتباط، گفتگو و همکاری های فرامرزی است. حتی در شرایط دشوار، حفظ این پیوندها می‌ تواند زمینه‌ساز فرصت‌های بهتر برای آینده آموزش عالی و علم در ایران و جهان باشد.

 بنیانگذار موسسه ISC افزود: اکنون که این ارتباط برقرار شد و پاسخ روشن و مهمی را از سوی نظام رتبه‌بندی Times Higher Education دریافت کردم، مایلم جامعه علمی، دانشگاه‌ها، مراکز آموزش عالی و مؤسسات پژوهشی ایران را در خرسندی خود از این خبر شریک بدانم. 

 وی بیان کرد: بی‌تردید، آنچه جایگاه علمی یک کشور را در نظام‌ های بین‌المللی ارزیابی و رتبه ‌بندی ارتقا می‌دهد، پیش از هر چیز حاصل تلاش‌ ها و کوشش ‌های اعضای هیأت علمی، پژوهشگران و دانشمندان آن کشور است. رشد قابل توجه تولید علم ایران در سال‌ های گذشته نیز نتیجه همین تلاش‌ های علمی و پژوهشی است؛ روندی که می‌دانیم به‌ طور مستقیم در شاخص‌ های مختلف رتبه‌بندی دانشگاه‌ ها و ارزیابی عملکرد علمی کشورها تأثیرگذار می باشد.

  چهره ماندگار علمی کشور تصریح کرد: در عین حال، جای تأسف دارد که در ماه‌ های گذشته، به دلیل جنگ میان ایالات متحده و اسرائیل با ایران، فعالیت‌ های دانشگاهی کشور با اختلال‌ هایی مواجه شد و تعطیلی دانشگاه‌ ها موجب وقفه در روند آموزش و پژوهش گردید. طبیعی است که چنین شرایطی می‌تواند بر سرعت انجام پژوهش‌ ها، انتشار نتایج علمی و در نهایت بر برخی شاخص‌های ارزیابی علم و تولید دانش تأثیر منفی بگذارد؛ موضوعی که نمونه ‌های آن را در برخی گزارش‌های معتبر بین‌المللی نیز مشاهده کرده‌ ایم. 

 وی بیان داشت: با این حال، ظرفیت علمی دانشگاه ‌ها و مراکز پژوهشی ایران، سرمایه ‌ای پایدار است که بر پایه تلاش چندین ساله پژوهشگران شکل گرفته است. انتظار می‌ رود انتشار نتایج ویرایش ۲۰۲۷ رتبه‌بندی‌های دانشگاهی در ماه سپتامبر سال جاری میلادی، رویدادی ارزشمند و امیدبخش برای دانشگاه‌ ها، مراکز پژوهشی و فناوری و همچنین مدیران و سیاست‌گذاران آموزش عالی کشور باشد. این نتایج می‌تواند فرصتی برای بازنگری، برنامه‌ریزی و تقویت جایگاه دانشگاه‌ های ایران در عرصه بین‌المللی فراهم آورد و نشان دهد که جامعه علمی کشور، با وجود چالش‌های مختلف، همچنان مسیر توسعه علمی و حضور مؤثر در نظام جهانی دانش را دنبال می کند.