خدمات هوش مصنوعی محلی در کتابخانه مرکزی رشت راه‌اندازی شد

به گزارش لیزنا، در راستای توسعه خدمات نوین و بهره‌گیری هدفمند از فناوری‌های روز، بخش مبتنی بر وب و خدمات E-Services کتابخانه مرکزی رشت امکان استفاده از مدل‌های هوش مصنوعی محلی را فراهم کرده است.

در این طرح، مدل‌های کوچک و کم‌حجم هوش مصنوعی (SLM) و برخی مدل‌های زبانی و چندرسانه‌ای قابل اجرا در محیط محلی در دسترس قرار گرفته‌اند و این مدل‌ها می‌توانند در حوزه‌هایی مانند پژوهش، بازیابی اطلاعات، پردازش متون، تحلیل منابع و ارائه خدمات تخصصی‌تر به کاربران مورد استفاده قرار گیرند.

هوش مصنوعی و آینده خدمات کتابخانه‌ای

هوش مصنوعی در سال‌های اخیر به یکی از موضوعات مهم در تحول خدمات کتابخانه‌ها در جهان تبدیل شده است. سازمان‌ها و نهادهای تخصصی بین‌المللی از جمله IFLA، کاربردهای هوش مصنوعی را در حوزه‌هایی مانند جست‌وجو و کشف اطلاعات، سازماندهی منابع، پردازش اسناد، خدمات کاربران و آموزش سواد هوش مصنوعی مورد توجه قرار داده‌اند. IFLA در سال ۲۰۲۵ نیز مجموعه‌ای با عنوان New Horizons in Artificial Intelligence in Libraries منتشر کرد که به بررسی کاربردهای عملی هوش مصنوعی در کتابخانه‌های مختلف جهان می‌پردازد.

اهمیت این موضوع از آنجا ناشی می‌شود که کتابخانه‌های امروز تنها محل نگهداری و دسترسی به منابع نیستند، بلکه در دسترسی، سازماندهی، بازیابی، ارزیابی و استفاده از اطلاعات و دانش نیز نقش دارند. از این منظر، استفاده هدفمند از هوش مصنوعی می‌تواند به کتابخانه‌ها کمک کند تا شیوه‌های جدیدی برای ارائه خدمات اطلاعاتی و پژوهشی ایجاد کنند و دسترسی کاربران به دانش و منابع را متناسب با نیازهای جدید بهبود دهند.

اهمیت مدل‌های کوچک و تخصصی در خدمات مبتنی بر وب

در کنار مدل‌های بزرگ و عمومی، مدل‌های کوچک زبانی (SLM) و مدل‌های تخصصی نیز اهمیت بیشتری پیدا کرده‌اند. این مدل‌ها برای برخی وظایف مشخص به منابع محاسباتی کمتری نیاز دارند، سرعت مناسبی دارند و می‌توانند در محیط محلی اجرا شوند. این ویژگی‌ها باعث می‌شود استفاده از آن‌ها برای مجموعه‌ای از وظایف مشخص در محیط کتابخانه‌ای امکان‌پذیرتر باشد و بتوان برای هر نیاز، مدل مناسب را انتخاب کرد.

برای بخش مبتنی بر وب و خدمات E-Services کتابخانه مرکزی رشت، این رویکرد امکان حرکت از استفاده صرف از ابزارهای عمومی به سمت استفاده هدفمند و متناسب با نوع خدمت را فراهم می‌کند. به عنوان نمونه، در آینده می‌توان از مدل‌های تخصصی‌تر برای پردازش و خلاصه‌سازی متون، OCR و پردازش اسناد، جست‌وجوی معنایی، تحلیل منابع پژوهشی و سایر نیازهای مرتبط با خدمات کتابخانه‌ای استفاده کرد. همچنین امکان توسعه ابزارها، مهارت‌های تخصصی هوش مصنوعی (AI Skills) و گردش‌کارهای هوشمند وجود خواهد داشت؛ به‌گونه‌ای که در هر مورد، مدل و ابزار متناسب با نیاز انتخاب و به کار گرفته شود.

یکی دیگر از مزیت‌های استفاده از مدل‌های محلی، امکان انجام بخشی از پردازش در محیط داخلی است که می‌تواند کنترل بیشتری بر نحوه پردازش داده‌ها و حفظ حریم خصوصی اطلاعات پژوهشگران و کاربران فراهم کند. همچنین در شرایط اختلال یا محدودیت دسترسی به اینترنت، اجرای محلی مدل‌ها می‌تواند امکان استفاده از برخی قابلیت‌های هوش مصنوعی را همچنان فراهم سازد.