آن ساده بسیار نقش؛ کتابنده روزگار ما، کریم امامی

لیزنا؛ کاظم حافظیان رضوی، کتابدار: عصر دوشنبه 8 دی ماه 1404 خورشیدی در حالی که در مسیر رفت به دو سفرکرده حوزه کتاب و خواندن ، کامران فانی و آن دیگری بهرام بیضایی هنرمند و هنرشناس عرصه نمایش و سینما و هر دو ایرانشناس و ایراندوست می‌اندیشیدم، برای شرکت در مراسم بزرگداشت و یادواره بیستمین سال در گذشت زنده یاد کریم امامی و رونمایی از کتابی درباره او به سوی موزه هنرهای معاصر تهران و گراند سینما در حرکت بودم.

همه سعی‌ام این بود که جزو نخستین حاضران در این نشست باشم که بودم. خوشبختانه در سالن سینماتک موزه بر یکی از صندلی‌های موجود تکیه زدم و سراپا چشم و گوش برای دیدار بزرگان و  علاقه‌مندان به کتابنده بزرگ کریم امامی، پس از بیست سال از رحلت او و شنیدن گفتاری درباره او و کارهایش. صد البته شاهد رونمایی از اثری که به همت مهناز مقدسی گردآوری و تدوین شده است و بزعم خانم گلی امامی همسر و یار وفادار امامی کاری کارستان انجام یافته.

سخنرانان جلسه عبارت بودند از عبدالحسین آذرنگ، دوست و همکار، ‌گلی امامی، یار و همسر، علی خزاعی‌فر، مترجم، ‌شاعر و همکار، مهناز مقدسی، گردآورنده وتدوین‌گر کتاب، و همه صحبت ها با محوریت کریم امامی. قرار است در پایان مراسم شاهد رونمایی از کتابی با عنوان "شناخت‌نامه کریم امامی: آن ساده بسیار نقش" باشیم. کم‌کمَک سالن سرشار می‌شود از دوستداران و علاقه‌مندانی که هنوز پس از بیست سال دل در گرو پاسداشت آن خادم عاشق کتاب دارند و قدردان زحمات بی‌دریغ، فراوان و بی‌بدیل او در عرصه نشر و کتابت در ایران معاصر هستند.

به شهادت همه نوشته‌ها و آثار موجود از کریم امامی، وی در عرصه‌های گوناگون ادب و هنر، فعال بوده و حیات پربار خود را در ترجمه، ‌نویسندگی، فیلم‌سازی، ‌نقد هنری و ادبی، عکاسی، گالری گردی، کتابفروشی، نشر، شطرنج و آموزش و در یک کلام، به تعبیر خودش کتابندگی، صرف کرده .

کریم امامی عمری را برای توسیع فرهنگ خواندن و درست دیدن برای افزایش آگاهی اجتماعی جامعه مصروف داشته و در این راه سختی‌ها کشیده و ناجوانمردی‌ها و بی‌مهری‌ها دیده و سنگ‌اندازی ها را برنتابیده و راه خود را پی گرفته و از کار عاشقانه‌اش لذت برده و به زعم دوستان و همکارانش چراغ راه بوده است.

داستان حیات پربار و پر رمز و راز زندگی او داستان حیات زنان و مردانی است که به قول همشهری غزل‌سرایش حافظ شیرازی، چون اهل فضل و دانش بوده، ‌همین گناهش بس.

فلک به مردم نادان دهد زمام مراد      تو اهل دانش و فضلی همین گناهت بس

پس از آن از کتاب "شناخت‌نامه کریم امامی: آن ساده بسیار نقش" رونمایی شد.

گردآورنده و تدوینگر کتاب‌، مهناز مقدسی، ناشر کتاب انتشارات نیلوفر و محتوا مجموعه‌ای از نوشته‌ها، عکسها و اسناد و مدارک کریم امامی ، به ویژه زندگینامه خودنوشت و دیگران نوشت و همچنین گفتگو درباره او و کارهایش که بسیار نکته‌ها درباره حیات پربار و سرشار از صداقت، درایت، صبوری و سختگیری او در کار بیان می‌شود.

به همین قضاوت و گفتار اصغر مهر‌پرور که عمری را در همکاری با او، ‌از فرانکلین تا سروش و از سروش تا نشر و کتابفروشی زمینه گذرانده است بسنده می‌کنم. مهرپرور می‌گوید: "آقای امامی در فرهنگ و ادب نشر ایران فردی منحصر به فرد و همه فن حریف بود. مترجم دوزبانه‌ای توانا و بی‌همتا، روزنامه‌نگاری راستین، منتقدی منصف، نویسنده‌ای خوش‌قلم، عکاسی بی‌ادعا، هنرمندی عاشق، عاشقی صادق، رئیسی رفیق و رفیقی شفیق و در نهایت مدیری لایق، کاردان، صبور،‌ با درایت و در ضمن در کار بسیار سختگیر.

هدف نگارنده این سطور، توصیه به نسل جوان و دانشجویان حوزه کتابداری و علوم اطلاعات به خواندن این آثار است تا بدانند برای ارتقاء و تولید دانش مکتوب و مضبوط، ‌اعم از کاغذی و الکترونیکی چه خون دل‌ها خورده شده و چه زحماتی کشیده شده و برای آن که ایران ، ‌ایران شود، چه کارهای کارشناسی توسط چه فرهیختگانی انجام یافته، و البته تاکید بر اینکه مرد راه بودن و صد البته زن راه بودن، پیروی از چنین الگوها و نمونه‌هایی است.

کتاب رونمایی شده، بسیار شایسته و مناسب،‌ تهیه و تولید شده است و تمام آنچه در دست ما است، زیر نظر خانم گلی امامی همسر و همراه فرهیخته زنده یاد کریم امامی. ایشان در همین مراسم رضایت کامل خود را از محتوا و فرم این اثر اعلام داشتند. پس با اطمینان می‌توان خواند و باور داشت.

گردآورنده و تدوین کننده در مقدمه خود بر این کتاب آورده است: " کسانی همچون کریم امامی که سهمی در جامعه فرهنگی ما داشته اند اغلب دیده نشدند یا درست دیده نشدند و از این رو تلاش‌هایشان چراغ راه آیندگان نشد. کسانی که ناخواسته از جای خود کنده شدند و سرنوشتشان دچار تلاطم شد، اما ادامه دادند و منشاء اثر شدند. سال‌هاست در این فکرم که چگونه باید تجارب گذشته و نوشته‌های گذشتگان را به دست نسل کنونی رساند، تجارب و نوشته‌هایی که وقتی از آن بی‌اطلاعیم، ناچاریم مسیر سختی را طی کنیم و در نهایت به نقطه‌ای برسیم که سال‌ها پیش کسانی بهتر  و دقیق تر از ما رسیده ‌بودند و جزئیات آن را نیز ثبت کرده‌اند و امروز به سبب بی‌اطلاعی چرخ را از نو اختراع می‌کنیم".

تدوین خوب کتاب با سالشمار حیات پر بار کریم امامی (از سال 1309 تا 1385)، آغاز و با اتصال به فهرست آثار ادامه می‌یابد. سپس با زندگینامه پیوند می‌خورد. تصاویر مناسب، خواننده را در فضایی سینمایی و مستندی دوست داشتنی سیر می‌دهد و نوشته‌ها چه از خود و چه از دیگران تو را چه سبک بال با کریم امامی به پرواز درمی‌آورد و درکوچه‌ پس کوچه های تاریخ نشر معاصر به گام زدن ترغیب می کند.

به بحث "نظریه‌پردازی نشر" با نظریات کارشناسی یک فعال حوزه نشر روبرو می‌شوی که البته استاد آذرنگ در همین کتاب و در گفت گو در پاسخ به این پرسش که آیا می‌شود ایشان (کریم امامی) را نظریه‌پرداز خطاب کرد؟ می‌گوید: " گمان نکنم بتوان صفت نظریه‌پرداز را به ایشان اطلاق کرد".

خاطرات خواندنی تلاش کریم امامی در راه اندازی نشر و کتابفروشی زمینه و آنچه پس از انقلاب 1357 رفته و روا داشته شده، نشان‌دهنده پایمردی و تلاش او و همسر فرهیخته‌اش است و بسیار ستودنی.

ارائه چند ترجمه از چند شعر معاصر که توسط امامی در پایان کتاب آمده است نشانه‌ای از دقت او در ترجمه و ذوق او در برگرداندن شعر از زبانی دیگر است.

همچنین فهرست منابع و مآخذ کتاب به همراه نمایه‌ای که به شیوه‌ای دیگر و نو چاپ شده است،‌ همه قابل ملاحظه است.

در پایان به همه آنها که این اهتمام را در بیستمین سال خاموشی کریم امامی معمول داشته‌اند دست مریزاد و خسته نباشید می‌گویم و کار کارستان خانم مهناز مقدسی را ارج می‌نهم. به علاقه‌مندان حوزه کتاب و کتابندگی تاکید بسیار برای مطالعه این اثر را دارم.

حافظیان رضوی، کاظم.«بیستمین سال درگذشت کریم امامی و رونمایی از کتاب آن ساده بسیار نقش: آن ساده بسیار نقش؛ کتابنده روزگار ما، کریم امامی». سخن هفته لیزنا، شماره 779،  29 دی ماه ۱۴۰۴