بگذارید ایران رشد کند
سید ابراهیم عمرانی
لیزنا، سید ابراهیم عمرانی، سردبیر: سخن هفته پیشین من با عنوان “چشم بستن بر وجدان آسانتر از چشم بستن بر فقر عیان است”، صحبتی فنی نبود، تنها مثالش از حوزه سازماندهی بود. صحبت من بر سر رانت و باندبازی و رفیقبازی بود که در همه شئون کشور ریشه دوانده و فقط کافی است که جای پایی در جایی بیابی و منافع مالی خودت را تامین کنی و به هیچ وجه منافع مردم برایت مهم نباشد. این مطلب را اگر یادتان باشد، در تیتر فرعی آن یادداشت تاکید کرده بودم: "خداوندا ایران ما را از دروغ، خشکسالی، جنگ ، رانت و اختلاس و فساد دور نگهدار" .
کافی است که از بالا سفارش بشوی، یا بلد باشی خودت را به رنگ روز درآوری و حمد را از بیخ گلو ادا کنی که کارت راه بیفتد و بعد از ۴۷ سال این شیوه ادامه داشته باشد. کافی است بلد باشی در برخی محافل حرفهای قشنگ بزنی و در جاهایی اصطلاحات قلنبه بکار بگیری و آدمهای اطرافت را که تخصصی در کار ندارند را با واژههای نا آشنا مرعوب کنی و کارت را پیش ببری. بلد باشی پروپوزال بنویسی و بگویی که من میتوانم این کارها را انجام دهم، حال آنکه فقط اسم دارند و آمار که گاهی مورد نیاز روسا هم هست ولی هیچ کمکی به حال کشور نیستند. نرم افزاری دارم و میآیم به شما میگویم من چند پروپوزال و برنامه برای شما دارم، شما دادههایتان را بریزید در نرمافزار من تا من این کارها را برای شما انجام دهم و اسم اینها را میگذارم برنامههای نوین، و ما در ایران خودمان به آنها میگوئیم چاقوهای بیدسته.
صحبت من در یادداشت پیشین عام بود. بیشتر از نیم قرن در این رشته زندگی کردهام و تولد بسیاری از کارهای نو رشته خودمان را در این کشور و در کنار همکاران جشن گرفتهام که خودم هیچ نقشی در تولد آنها نداشتهام. صحبت من از رانت است. صحبت من از باندبازی و رفیقبازی است. صحبت من از بنداز در رو است. صحبت من از اعلام طرحهای جدید و نیمه کاره رها کردنها است. صحبت من گندم نشان دادن و ژست استادی و تخصص گرفتن ولی در عمل جو تحویل مردم دادن است.
و با این هدف نوشتم که اکنون که جنگ شده، و مردم یک بار دیگر با کلمه رمز ایران با همه قوا کنار هم قرار گرفتهاند، از فرصت استفاده شود تا کارهای کارستان انجام دهیم. نه اینکه بار دیگر با رفتارهای خودی و غیر خودی و پول به جیب خودیها ریختن و طرد بقیه مردم شریف ایران مردم را بیازارند و اجازه ندهند که همه کار کنند و همه از نتیجه کارشان سودی که حقشان است ببرند و کنار گذاشته نشوند.
در بخش نظرها، در یادداشت پیشین ، آقای دکتر زینالعابدینی عزیز مطلبی را نوشته بودند که لازم دیدم، در مورد آن توضیح بیشتری بدهم. متن نظر آقای دکتر زینالعابدینی گرامی را در ابتدا تکرار میکنم:
سالهاست که تنور خلاقیت و نوآوری در حوزه نرم افزارهای کتابخانه ای ایران خاموش و سرد است. همین که کسی جرات می کند و پای به این عرصه می گذارد و کاری نو ارائه می کند جای سپاس دارد. در جایی که سازمانهای متولی از جامعه و دنیا عقب افتاده اند و کاری نمی کنند باید دست بخش خصوصی را که کار می کند بوسید.
اما با شما موافقم که حتما باید ارزیابی بشود و حتما باید انصاف و درستکاری سرلوحه همین کار و همه کارهای دیگر باشد.
نهادهایی مثل کتابخانه ملی و ایرانداک که کار داده ای ملی و بین المللی می کنند باید کارگروه هایی برای ارزیابی وضعیت موجود تشکیل بدهند و در جاهایی هم که لازم است توسعه متناسب با وضعیت علمی و داده ای جامعه را متقبل شوند.
جا دارد که در این زمینه بیشتر کار شده و ارزیابی هایی صورت گیرد.
آقای دکتر زین العابدینی عزیز فرمایش شما متین و صحیح است و در اغلب موارد با شما هم عقیده هستم و از اینکه لطف کردهاید و نظرتان را نوشته اید از صمیم قلب سپاسگزاری میکنم.
فرموده اید باید بخش خصوصی فعالیت کند. شرکتهای پارس آذرخش ، پیام مشرق، کاوش ، گنجینه، نوسا، و ..... همه بخش خصوصی بودهاند و هستند و از سال ۱۳۶۷ تا کنون دارند به کتابخانههای ایران خدمت میکنند. نرم افزارهای دولتی مانند نرم افزار دانشگاه تهران و علم و صنعت که خیلی سال است کنارگذاشته شده اند و نرم افزار صنعتی شریف هم تا جائی که به یاد دارم موقعیت خوبی نزد کتابداران نداشت و اکنون اغلب بخش خصوصی مانده است. از دولتیها نرمافزار ماوا که در دانشگاه مالک اشتر نوشته شد و دانشگاههای نظامی و انتظامی از آن استفاده میکنند، باقی مانده است که قابل توجیه از زاویه محرمانگی است. نرم افزار نهاد کتابخانههای عمومی کشور هم فعال است که ظاهرا با آن مشکلی ندارند و نرم افزار رسا کتابخانه ملی ایران که همانطور که همه میدانند، نرم افزاری بود که با مناقصه کتابخانه ملی نوشته شد ولی در ادامه دو گسترش جداگانه داشت که در بخش خصوصی تبدیل شد به آذرسا در شرکت پارس آذرخش و در بخش دولتی شد نرم افزار رسا که به همت متخصصان جوان اما خبره سازماندهی در کتابخانه ملی ایران، راهی دیگر برگزید و در حال حاضر ادعای امکانات نوینی دارد که میتوان آن را ارزیابی کرد.
نکته دیگری که فرمایش فرمودهاید "کاری نو ارائه" شود. و سوال من هم این است، کار نو چیست؟ کار نو را بیائید با هم تعریف کنیم. اگر کاری در سال ۱۴۰۵ نوشته شده باشد "کار نو" است؟ چون متاخر است؟ حتی اگر قابلیتهایش نو نباشد؟ یا باید قبل از اینکه با واسطه و گرفتن تایید بالا بالائیها، سیستمهای موجود را که به خوبی دارند کار میکنند، مختل کنند، ارزیابی شده و بعد جایگزین شوند؟ و باید اثبات شود که کارهای نوینی انجام میدهد. اگر نرمافزار جدیدی به بازار بیاید، از نظر من وقتی مدرن است که بتواند کارهای نوینی انجام دهد که پیام مشرق نتواند یا آذرسا نتواند، و رسا نتواند انجام دهد؟ آن وقت میگوئیم این تلاش نوین بخش خصوصی است و باید ارج نهاده شود و به دیده منت بگذاریم. و دیگران یا خودشان را به آن برسانند، و یا راه را باز کنند که این حرکت نوین بتواند بدون مانع به پیش برود و اهل اجرا در ترویج بیشتر این نرم افزار نوین کمک کنند.
دکتر زینالعابدینی گرامی، اما با شما موافقم که حتما باید ارزیابی بشود و حتما باید انصاف و درستکاری سرلوحه همین کار و همه کارهای دیگر باشد.
پیشنهادی که زمستان ۱۴۰۴ به ریاست محترم انجمن کتابداری و اطلاع رسانی ایران و نیز دبیر علمی کنگره پیش رو در بهمن ماه نوشتم این بود که از شرکتهای نرمافزاری دعوت کنید یا به شکل مناظره بیایند، بنشینند و بگویند برای کتابداری و اطلاع رسانی ایران چه در چنته دارند؟ برنامه آینده آنها چیست؟ روی هوش مصنوعی چه کردهاند؟ و چه چیزهایی اجرایی و آماده دارید؟ و بگذارند متخصصان و اهل فن بررسی و قضاوت کنند.
پیام مشرق در کنگره پیشین چیزی با عنوان هوش مصنوعی در نرم افزار خودش ارائه کرد که به هر حال آغازی بود، هر چند ابتدایی. بیایند و بگویند پس از یک سال و نیم چه شد؟ در روز رونمایی سابیت از یکی از برنامه نویسان ارشد پارس آذرخش پرسیدم، اینها همه جذاب بودند و حالا به من بگوئید که RDF کی فعال میشود و فرمودند، حد اقل یک سال وقت میخواهد. رسا با RDF و سایر ابزارهای وب معنایی و هستان نگاری چه کرده است؟ پارسآذرخش تا کنون چند بار سمینارهایی در حوزه هوش مصنوعی برگزار کرده است و دست کم میدانیم تا پایان آن سمینار کجا بوده اند؟ اکنون کجا هستند؟
به نظر این حقیر، این کار لازم است. شرکتها باید دعوت شوند و تعریف خودشان از هوش مصنوعی را بگویند، و ارتباط هوش مصنوعی مورد نظرشان با نرم افزار خودشان را.
بنده در همین ستون، دو سال و چهار ماه پیش و با شروع بکار چت جیپیتی، فوری به سراغ آن رفتم و پس از آن بارها و بارها استادان رشته ما در لیزنا، در کنگره، و در مقالهها و سخنرانیهایشان از هوش مصنوعی گفتهاند. بیائیم و دعوت کنیم از نرمافزار نویسان و رایانهکاران، که برایمان نگاه خودشان به هوش مصنوعی و وب معنایی را توضیح دهند.
من در بیرون از متون خودمان تعاریف هوش مصنوعی را که میخوانم هوش طبیعی از سرم میپرد، چون نمیفهمم و خیلی فنی است. از استادان خودمان هم که میخوانم، مانند نوشتههای خودم بیشتر حس و بوی ترجمه و معرفی دارم. فکر میکنم نیاز باشد کسانی که رشته آنها نرم افزار و رایانه و هوش مصنوعی است و سالها در حوزه کاری ما کار کردهاند و نیازهای ما را میشناسند، بیایند و تعریف و عملکرد هوش مصنوعی را به زبانی نیمه فنی / نیمه کتابدارانه برای ما بازگو کنند و ما هم بتوانیم بپرسیم که خوب خودتان کجای این کار هستید؟ و در این کار لازم است همه نرمافزارها حضور داشته باشند، چه به شکل مناظره و چه به شکل ارائههای منفرد که صرفا به تبلیغ نرمافزار موجودشان نپردازند، بلکه کمک کنند که امثال من (که در ۱۳۶۸ در مشهد و در دانشگاه علوم پزشکی در کنار استادان بزرگمان دکتر فتاحی، دکتر دیانی، دکتر پریرخ و جمعی دیگر یک دوره CDS-ISIS را گذراندیم و پس از آن اولین برنامه ساده کتابخانه دانشکده علوم را در همان CDS نوشتم)، بفهمیم که کارهای جدید در این حوزه در جهان چیست، و ما در ایران در کجا هستیم.
بیائید یک بار هم که شده نقد را به رسمیت بشناسیم و همه در این ارائهها حضور داشته باشند و به راحتی رقیب را زیر سوال ببرند، بدون آنکه دلخوری پیش بیاید. بدون آنکه اگر کسی از شرکتی سوالی پرسید و آن شرکت هنوز در آن مسیر قدمی برنداشته بود، احساس مچگیری و دلخوری نکند.
نمونه سوالهایی که خوب است شرکتها پاسخ دهند بسیار ساده است. متخصصان سوالها را طرح کنند. من غیر متخصص این سوالها از ذهنم می گذرد. تعریف شما از وب معنایی چیست؟ تعریف شما از هوش مصنوعی چیست؟ آیا نرم افزار شما در این دو مقوله تا کجا پیش رفته و برنامه آینده اش چیست و ما تا چه زمانی میتوانیم اولین دست آوردهای وب معنایی و هوش مصنوعی در نرم افزار شما را آزمایش کنیم. مدل داده ای شما روابط معنایی را اجرایی می کند؟ یا فقط شکل و ژست معنایی برای آن درست شده؟
بیائید و نقد را جدی بگیریم. بگذارید ایران رشد کند. اجازه دهید ایران سرافراز باشد. فرصتها را بر پایه شایستگی به افراد بدهید نه رفاقت و باند و رانت. بگذارید ایران رشد کند.
عمرانی، سیدابراهیم (۱۴۰۵). «بگذارید ایران رشد کند: پیشنهاد برگزاری سمینارهایی با حضور شرکتهای نرم افزاری». سخن هفته لیزنا، شماره ۷۸۹، ۷ اردیبهشت ماه ۱۴۰۵
دیدگاه کاربران