مروری بر پادکست‌های کتابداری!
میلاد روشنی
(لیزنا؛گاهی دور/گاهی نزدیک 421)؛ میلادروشنی، دانشجوی دکتری کتابداری پزشکی و علوم اطلاعات ، دانشگاه علوم پزشکی ایران: 8 مهر (30 سپتامبر) مصادف با روز جهانی پادکست است. در حوزه بین‌الملل سعی می‌کنند این روز را جشن بگیرند، از پادکسترهای محبوبشان تقدیر کنند، پرمخاطب‌ها را معرفی کنند و بیشتر به شنیدن آن‌ها بپردازند. به همین بهانه می‌خواهیم مروری بر پادکست‌های کتابداری داشته باشیم. باید توجه داشت منظور کتاب‌های صوتی یا پادکست‌های حوزه کتاب یا حتی محتواهای صوتی که صرفا توسط کتابخانه تولید می‌شود نیست؛ چراکه بسیار گسترده بوده و طیف وسیعی از ناشران، افراد و گروه‌ها را شامل می‌شود. بنابراین به صورت تخصصی تمرکزمان روی معرفی و بررسی پادکست‌های رشته کتابداری خواهد بود.
پادکست (Podcast) از نظر لغوی از دو واژه پخش همگانی (broadcast) و پخش کنده موسیقی شرکت اپل (iPod) تشکیل شده است. در واقع این واژه پیشنهاد روزنامه‌نگار بریتانیایی بن همرزلی[1] بود که در سال 2004 در مقاله ای[2] در گاردین به آن اشاره کرده بود. از نظر کاربردی، پادکست نوعی محتوای دیجیتال در قالب صوتی است که در به صورت قسمت‌های مختلف[3] تولید و از طریق اینترنت منتشر می‌شود. مخاطب می‌تواند آن را در زمان دلخواه گوش کند. در واقع تفاوت محتواهایی مانند پادکست نسبت به رسانه‌های دیگر نظیر رادیو و تلویزیون، انعطاف پذیری و دسترس‌پذیری بدون محدودیت زمانی و مکانی آن است. پادکست‌ها از نظر شیوه اجرا به چندین نوع تقسیم می‌شوند. اجرای تک‌نفره، مصاحبه‌ای، گفت‌و‌گوی چندنفره، روایی، داستانی/نمایش صوتی، خبری، آموزشی و ترکیبی از انواع آن‌هاست. امروزه پادکست پلتفرم‌های متنوع بین‌المللی مانند «کست‌باکس[4]» و داخلی مانند «شنوتو[5]» دارند و به تبع آن مخاطبان بسیاری جذب کرده و روزبه روز به شنوندگان آن اضافه می‌شود.
حالا سراغ پادکست‌های مختص کتابداری برویم.
- اولین پادکست رسمی کتابداری یافت شده ۲۰ فروردین ۹۶ همزمان با کانال کتابداری کتابدارسلام[6] متولد شد که پلتفرم شنوتو نیز قابل دسترس است[7]. سه اپیزود و تعدادی فایل صوتی منتشر شد؛ اما جلوتر کانال تغییر کاربری داد و وارد حوزه‌های دیگر شد.
- در بهمن 97 نیز همکاران نشریه شناسه مانند سرکار خانم مریم امرائی و دوستان دیگر، طرح «رادیو شناسه» را اجرا کردند. این سلسله پادکست‌ها که در تلگرام مجله شناسه[8] منتشر می‌شد، مصاحبه با فعالان کتابداری و ناشران کتابداری و متخصصان علم اطلاعات بود. انصافا آن‌طور که باید شنیده نشد.
- در سال ۱۴۰۰ کتابخانه ملی مصاحبه‌های تاریخ شفاهی کتاب و کتابداری را در قالب پروژه‌ای به نام «صدای کتابدار» شروع کرد. البته بیشتر از دو قسمت در شنوتو[9] یافت نشد.
- نیمه اول سال 1403 نیز مجموعه «کتاب‌بیس» به سرپرستی دکتر مهسا ترابی سری «پادکست‌های علوم اطلاعات[10]» را ایجاد کردند. در این پادکست‌ها، خلاصه مقالات روز علم اطلاعات و مباحث تخصصی یافت می‌شود.
- در شهریور 1404 نیز «پادکست تخصصی رشته علم اطلاعات و دانش شناسی» به همت سرکار خانم مریم سپهوند، دانشجوی دکتری علم‌اطلاعات و دانش‌شناسی تولید شد از کانال تلگرامی آن قابل دسترس است[11]. مباحث آن هم مربوط به موضوعات کتابداری است.
- آخرین پادکست‌های یافت شده در رشته کتابداری، مربوط به سری جدید تولید محتوا در نشریه الکترونیکی شناسه وابسته به انجمن کتابداری و اطلاع‌رسانی است. روایتگر این پادکست‌ها که دربرگیرنده موضوعات روز رشته را شامل می‌شود، سرکار خانم ملیکا مولاجانی است. از بخش محتوای چندرسانه‌ای[12] سایت مجله شناسه می‌توان به آن دسترسی داشت.
ناگفته نماند قبل تر از همه این پادکست‌ها، در دهه ۸۰ بود که تیم دکتر محسن حاجی زین العابدینی برند «صدای کتابدار» رو طراحی کرده بودند. نمیدانم بتوان اسم آن را پادکست گذاشت یا خیر چراکه در قالب لوح فشرده عرضه می‌شد ولی محتوای پادکست از طریق اینترنت قابل دسترس است. اما شاید بتوان گفت جزء اولین محتواهای صوتی تولید شده نه تنها در کتابداری بلکه در کل ایران بود. مطالب آن شامل کتب صوتی و مباحث تخصصی رشته کتابداری بود. با وجود این حرکت جلوتر از زمان، آن موقع به دلایل مختلفی استقبال نشد در عوض پادکست و کتب صوتی در ابتدای دهه ۹۰ توسط دیگر ناشران باب شد.
در مجموع با توجه به نوع سبک زندگی و سهولت دسترسی، انواع و اقسام سکوهای انتشار محتوا، استقبال از پادکست‌ها در سراسر دنیا در حال افزایش است. در این بین تلاش‌های جسته و گریخته‌ای در رشته کتابداری برای تولید انتشار پادکست‌های تخصصی صورت گرفته است که البته هیچکدام تداوم نداشته و احتمالا بخاطر عدم استقبال کافی، ادامه پیدا نکرده است. شاید هم نوع ارائه و انتخاب پلتفرم آن در توزیع، محل اشکال بوده است. گرچه ما دوستان تحصیل کرده کتابداری داریم که خودشان پادکست‌های خوب و جالبی مانند پادکست دفینه[13] (گنجینه پنهان در دنیای کسب و کار) تولید می‌کنند. اما جای خالی پادکست‌های تخصصی رشته کتابداری همچنان به وضوح احساس می‌شود. تولید و انتشار پادکست‌ها اگر مداوم و با برنامه باشد، باعث بازدیدهای میلیونی و در طولانی مدت احتمال درآمدزایی خواهند داشت. به امید تولید پادکست‌های تخصصی کتابداری توسط جوانان فعال و با انگیزه رشته. به امید روزهای روشن ...
دیدگاه کاربران