دهمین جلسه دورهمی علمی کتابداران استان قم برگزار شد

به گزارش لیزنا، جلسه دهم از کارگاه پژوهش درمحیط وب در تاریخ  7 خرداد  99 به صورت مجازی برگزار شد. دکتر سیدمهدی طاهری عضو هیات دانشگاه علامه طباطبایی گفت: گام سوم پژوهش، تدوین پرسشها و فرضیه های پژوهش است. گام نخست، یافتن موضوع است که باید ناظر و مبتنی بر مسئله باشد، و به تبیین چالشی در یک حوزه علمی بپردازد. گام دیگر، بررسی پژوهش های پیشین و یافته های آنها است که پژوهشگر باید در فصل پنجم به مقایسه یافته های خود با یافته های پژوهشهای پیشین بپردازد و نقاط مشترک و تفاوت آنها را بیان کند. یافتن پیشینه تا آخرین مرحله انجام پژوهش باید ادامه یابد.

وی افزود: گام دوم پژوهش، تدوین پرسشها و فرضیه های پژوهش است، به این منظور پژوهشگر نمی تواند از  پرسشها و فرضیه های پژوهشهای پیشین استفاده نماید چرا که مسئله و موضوع پژوهش پیش رو منحصر به فرد است، و تاکنون شخص دیگری این پژوهش را انجام نداده است. بنابراین امکان یافتن پرسشهایی کاملا منطبق با این موضوع وجود ندارد. پژوهشگر فقط می تواند از آنها الگو بگیرد و خود پرسشها و فرضیه هایی را طرح کند که مخصوص پژوهش در حال انجام باشد. بدین منظور دو گام اطلاع یابی باید برداشته شود: شناسایی و بازیابی معتبرترین متون مربوط به روش پژوهش و تدوین گزارش آن که راهبرد آن به این شکل خواهد بود:

(intitle:methodolog OR intitle:guide OR intitle:guideline OR intitle:guidance OR intitle:instruction) AND intitle:research

و نیز برای آگاهی از چگونگی طرح پرسشها و فرضیه ها در گزارش پژوهش، راهبرد مناسب جستجو این گونه خواهد بود: (intitle:"research paper" OR intitle:"research report") بدین معنی که به جای intitle:research، از پرانتز بالا استفاده نمایید.

عضو هیأت علمی دانشگاه علامه طباطبایی گفت: همان طور که قبلا هم گفته شد، هر پژوهش به دنبال کشف رابطه بین دو یا چند متغیر است که در قالب پرسشها و فرضیه ها مطرح می شوند. پرسشها رابطه بین متغیرها را سوال می کنند و فرضیه، حدس و گمانی است که پژوهشگر نسبت به رابطه بین متغیرها دارد. البته گاهی امکان دارد که در پژوهش فرضیه وجود نداشته باشد، و الزامی هم برای وجود فرضیه نیست. چنان که برخی متخصصان حوزه پژوهش مانند استاد مرحوم دکتر عباس حری گفته اند، اگر پژوهشگر، حدس و گمانی نسبت به روابط میان متغیرهای پژوهش نداشته، و صرفا برای داشتن فرضیه در پژوهش، فرضیه ای ساختگی مطرح نماید، در واقع به اقدام نادرست فرضیه سازی دست زده است.

دکتر طاهری در ادامه افزود: معمولا پژوهش های نوع دوم (پژوهشهای سفارشی) به ندرت دارای فرضیه هستند، و کمتر پیش می آید که این در این گونه پژوهشها، پژوهشگر دارای حدس و گمان (فرضیه) باشد. اگر پژوهشی دارای فرضیه باشد، باید برای آن آزمون مناسبی طراحی نمود. زیرا هر فرضیه ای برای اثبات و تعمیم نیاز به آزمون دارد. پژوهشگر فقط زمانی می تواند فرضیه متناسب با یک پژوهش را به درستی طراحی نماید که مدت زمانی طولانی در یک حوزه تخصصی مطالعات هدفمند و عمیق داشته باشد.

وی تصریح کرد:  به شکلهای گوناگونی می توان فرضیه را مطرح کرد. فرضیه ها دارای انواع گوناگونی هستند که پیشتر در کارگاه شیوه تدوین پایان نامه/رساله اشاره نمودم. در این مرحله دست به اطلاع یابی در محیط وب و مشخصاً در موتورهای کاوش می زنیم. نخست، برای یافتن بهترین روشهای اجرای پژوهش و نوشتن گزارش پژوهشی باید از یک سری منابع جامع استفاده شود که راهبرد جستجوی پیشنهادی این است:

((intitle:"research methodolog" OR intitle:research) AND (instruction OR guide OR guidance OR guideline OR "how to")) که اگر موضوع را نیز به این راهبرد بیافزاییم، نتایج خاص تر و  مرتبط تری با موضوع پژوهش به دست می آید:

((intitle:"research methodolog*" OR intitle:research) AND (instruction OR guide OR guidance OR guideline OR "how to")) AND [subject]

رئیس مرکز اسناد و کتابخانه مرکزی دانشگاه علامه همچنین درمورد یافتن الگوهای طراحی پرسشها و فرضیه های پژوهش، این راهبرد را توصیه کرد و گفت:

((intitle:"research question" OR intitle:"research hypothesis" OR intitle:"research hypotheses" OR intitle:question OR intitle:hypothesis) AND (guide OR introduc OR guidance OR guideline OR "how to" OR instruction)) AND [subject] site:.ac.*

و برای بازیابی نمونه پرسشها و فرضیه های پژوهشی به زبان فارسی به عنوان مثال می توان از این راهبرد استفاده نمود:

((intitle:"فرضیه های پژوهش" OR intitle:"فرضیه های تحقیق" OR intitle:"فرضیه تحقیق" OR intitle:"فرضیه پژوهش" OR intitle:"پرسش های تحقیق" OR intitle:"پرسش های پژوهش" OR intitle:"سوال های تحقیق" OR intitle:"سوال های پژوهش") AND (مقدمه OR راهنما OR رهنمود OR دستورالعمل OR چگونه)) AND [subject]

وی در پایان تاکید کرد: با این راهبردها تا حدود زیادی می توان به الگوهای طراحی پرسش ها و فرضیه ها دست یافته، و مهارتهای پژوهشی خود را افزایش داد. مبحث راهبردهای جستجوی مربوط به گام چهارم پژوهش در جلسه آینده ادامه مطرح خواهد شد.