ارزیابی مچ گیری نیست بلکه می تواند جامعه را به برازش و نکویی سوق دهد

به گزارش لیزنا، در نخستین همایش تعالی آموزش علم اطلاعات و دانش شناسی ایران، که روز 17 اسفند ماه از ساعت 9 تا 12 در تالار اجتماعات کتابخانه ملی برگزار شد، دکتر رحمت الله فتاحی، استاد گروه علم اطلاعات و دانش شناسی دانشگاه فردوسی مشهد به ایراد سخنرانی پرداخت.

دکتر فتاحی، سخنرانی خود با عنوان «چرا ارزیابی؟ ارزیابی مچ گیری نیست. کمک است» را با ذکر چند خاطره از مساله ارزیابی آغاز کرد. وی ابتدا به تاسیس گروه کتابداری دانشگاه فردوسی مشهد با استفاده از نقطه نظرات شادروان دکتر حری اشاره و نیز طرح ارزیابی را مطرح کرد که با همکاری شادروان دکتر آزاد به عنوان اولین طرح ارزیابی گروههای آموزشی کتابداری انجام گرفته بود ولی به عنوان اولین طرح دارای نواقص خاص خود بوده است.

در بسیاری از گروههای آموزشی اعضای هیات علمی دروسی را تدریس می کنند که در تخصص آنها نیست

سپس دکتر فتاحی به چالشها و کاستی هایی اشاره کرد که هم اکنون در امر ارزیابی با آن روبرو هستیم. وی گفت: متاسفانه گروههای آموزشی بی رویه افزایش یافته است و برخی از آنها حتی برنامه مشخص و امکانات اولیه یک گروه آموزشی را در اختیار ندارند. در بسیاری از گروههای آموزشی اعضای هیات علمی دروسی را تدریس می کنند که در تخصص آنها نیست.

حجم دروسی که یک عضو هیات علمی باید تدریس کند با توجه به افزایش تعداد دانشجویان زیاد است

 وی افزود: همچنین حجم دروسی که یک عضو هیات علمی باید تدریس کند با توجه به افزایش تعداد دانشجویان زیاد است و در بعضی موارد نیز برخی اساتید باید در مراکز مختلفی به ندریس بپردازند.

در حال حاضر 98 گروه آموزشی علم اطلاعات و دانش شناسی در ایران وجود دارد

وی گفت: در حال حاضر 98 گروه آموزشی علم اطلاعات و دانش شناسی در ایران وجود دارد که بیشتر آنها بعد از سال 1384 به وجود آمده اند. یکی از مسایل مهم این است که این گروهها در بدو تاسیس مورد ارزیابی قرار نمی گیرند و توان و امکانات ابتدایی برای تاسیس گروه در آنها بررسی نمی شود. همچنین در سالهای پس از تاسیس نیز این گروهها مورد ارزیابی قرار نمی گیرند.

وی بر این نکته تاکید کرد که در زمان درخواست برای توسعه گروه آموزشی نیز ارزیابی مناسبی از گروهها انجام نمی گیرد.

عضو هیات علمی دانشگاه فردوسی مشهد به پیامدهای عدم ارزیابی گروههای آموزشی اشاره کرد و گفت: به علت برخوردهای سلیقه ای، روزمرگی در گروههای آموزشی به وجود می آید. افرادی به گروههای آموزشی وارد می شوند که عملکردشان دارای کیفیت مناسب نیست.

همچنین وی با اشاره به روند سوداگرانه پذیرش دانشجو، دور شدن گروههای آموزشی از فعالیتهای علمی مانند سخنرانیها و همایشهای علمی و نیز جو سازمانی نامطلوب در گروهها را از پیامدهای عدم ارزیابی گروههای آموزشی علم اطلاعات و دانش شناسی دانست.

دکتر فتاحی بر وجود فضیلت اخلاقی به عنوان بایسته های موجود اشاره کرد و کاهش کیفیت و اثربخشی، فروکاهی کیان دانشگاه و نیز فروکاهی منزلت دانشگاه در جامعه را از پیامد ارزیابی نکردن گروهها دانست.

فتاحی، ارزیابی را بخشی از فرانید نظام دانشگاهی و به تبع آن بخشی از وظیفه نظام آموزشی، استاد، دانشجو، دانش آموختگان و کارفرمایان دانست.

ارزیابی به گروهها و اعضای هیات علمی کمک می کند که به خودارزیابی دست یابند

وی در ادامه گفت: ارزیابی به گروهها و اعضای هیات علمی کمک می کند که به خودارزیابی دست یابند. همچنین ارزیابی به برنامه ریزی آتی و توسعه گروهها، دانشگاهها و نظام دانشگاهی کمک شایانی خواهد کرد و در نهایت به نظام آموزش عالی کشور کمک خواهد کرد تا در مسیر توسعه قرار گیرد. ارزیابی و کیفیت رابطه نزدیکی با یکدیگر دارند به طوریکه کیفیت و اثربخشی اعضا و دانش آموختگان هر گروه می تواند یکی از ملاکهای ارزیابی گروه باشد چنانکه تعالی گروهها در گرو ارزیابی کیفی آنهاست. باید به این نکته توجه کرد که تعالی و اثربخشی هر گروه به در سطوح ملی، منطقه ای و بین المللی به کیفیت ان گروه بستگی دارد و هر یک از اعضای گروه می توانند در این اثر بخشی موثر باشند.

در حال حاضر بیشتر رویکرد فرمالیستی برای ارزیابی وجود دارد

این عضو هیات علمی در ادامه به معیارهای ارزیابی کنونی اشاره کرد و گفت: در حال حاضر بیشتر معیارهای ارزیابی کمی هستند و یک رویکرد فرمالیستی برای ارزیابی وجود دارد. به تدریج باید به سمت ارزیابی کیفی بر پایه اثر بخشی گروهها حرکت کرد و دستاوردهای گروه با توجه به دانش آموختگان، دانش تولید شده و نقش آفرینی آن در جامعه مورد بررسی کیفی قرار گیرد.

در ادامه، دکتر فتاحی به مساله فضیلت اخلاقی به عنوان چارچوبی برای ارزیابی پرداخت و گفت: هر فرد نقش مهمی در ارزیابی دارد و باید به خود و همکارانش در ارتباط با مسئولیت در کسوت یک عضو هیات علمی، در گستره دانش تخصصی، توانایی تدریس و پژوهش، توانایی نوآوری و خلاقیت، شرکت در فعالیتهای داوطلبانه و توجه به وضعیت دانشجویان کمک نماید. فضیلت اخلاقی، اعتقاد به خرد جمعی به ویژه خرد فرهیختگان است که به تصمیم گیری خردمندانه برای تعالی ساختار، محیط و محتوا می انجامد و مستلزم گذشتن از منافع شخصی برای تحقق منافع جمعی و حرفه ای است.

وی در پایان بر این نکته تاکید کرد که به ارزیابی کمک کنیم تا ارزیابی نیز به ما کمک کند و به این نکته توجه کنیم که ارزیابی مچ گیری نیست بلکه می تواند جامعه را به برازش و نکویی سوق دهد.