علائم بهبود ناشی از کتاب درمانی برای مدت طولانی تری باقی می ماند

به گزارش خبرنگار لیزنا، صبح امروز، دوشنبه 6 آبان، چهاردهمین همایش سراسری انجمن علمی دانشجویی علم اطلاعات و دانش شناسی دانشگاه الزهرا (س) با موضوع «کتاب رمانی» در محل سالن دکتر تورانی آن دانشگاه پی گرفته شد.

 

آغازگر برنامه تلاوت قرآن و اجرای سرود ملی بود و سپس علی اکبر اشعری مدیر عامل باغ کتاب تهران به ایراد سخنانی پرداخت.

 

تاسیس یک کلینیک کتاب درمانی در باغ کتاب

رئیس پیشین سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران گفت: من دو روز پیش از برگزاری این همایش مطلع شدم و به دکتر رضایی گفتم کاش ما را هم مطلع می کردید تا باغ کتاب هم در این همایش مشارکت می کرد زیرا یکی از برنامه هایی که ما برای باغ کتاب داریم تاسیس یک کلینیک کتاب درمانی است و برای این کار مشورت هایی نیز با روان شناسان کرده ایم. به هر حال من از برگزاری این همایش خیلی خوشحال شدم چون خوب است که حرکت های اجرایی دارای پشتوانه علمی و مطالعاتی باشد و امیدوارم این همایش مقدمه ای برای برگزاری همایش های جدی تر بعدی باشد.  

 

وی سپس به معرفی مختصری از برنامه های آتی باغ کتاب پرداخت و گفت: این مجموعه با 11 هکتار زمین و 65 هزار متر مربع بنا قرار است مرکز همه فعالیت هایی باشد که حول محور کتاب جریان دارند. قرار است باغ کتاب در طول سال فروشگاه و نمایشگاه ثابت کتاب باشد و برخلاف نمایشگاه تهران همه کتاب های موجود در بازار را عرضه کند نه فقط انتشارات دو سال گذشته را. به خصوص بناست به بخش کودکان توجه ویژه شود و 8 هزار متر مربع به آن اختصاص یابد که استثنایی است. همچنین مجموعه یک گالری برای نمایش کارهای هنری با موضوع کتاب خواهد داشت و با 6 سالن همایش بهترین جا برای برگزاری انواع نشست ها مثل رونمایی از کتاب، کتابخوانی، نقد و معرفی کتاب و جشن ها و جشنواره ها است.

 

اشعری افزود: باغ کتاب پاتوقی برای همه دوستداران کتاب از خواننده و نویسنده و تولیدکننده خواهد بود. و یکی از بخش هایی که برای آن در نظر گرفته ایم کلینیک کتاب است که ما در آن هم کتاب درمانی یعنی درمان با وسیله کتاب را در نظر داریم و هم درمان خود کتاب به عنوان یک موجود زنده که ممکن است بیمار شود و این بیماری را به انسان انتقال دهد یا از انسان بیماری بگیرد. در این بخش راه های حفاظت درست از کتاب ها را آموزش می دهیم. همچنین ما به شهرداری پیشنهاد کرده ایم که از چند سال دیگر برگزاری نمایشگاه کتاب تهران را به باغ کتاب بسپارند. تمام امکانات برای این امر فراهم است و با توجه به اینکه قرار است تپه های عباس آباد با مونوریل به هم وصل شوند. ما پیش بینی رفت و آمد روزانه 30 هزار نفر را به باغ کتاب کرده ایم و برای آن آمادگی داریم. 

 

وی در پایان ضمن آرزوی موفقیت برای این همایش تقاضا کرد که مقاله ها در اختیار باغ کتاب قرار بگیرد و جلسه ای مشترک بین باغ کتاب و اساتید دانشگاه های الزهرا (س) و تهران برگزار شود و درباره کلینیک کتاب درمانی صحبت کنیم.

 

پس از پایان سخنرانی دکتر اشعری، سومین پنل همایش، با داوری دکتر رویا برادر، دکتر منصور تاجداران و دکتر زویا آبام، اعضای هیأت علمی گروه علم اطلاعات و دانش شناسی دانشگاه الزهرا (س) تشکیل شد و نجمه اسکندریان برای ارائه مقاله «مطالعه اثربخشی تجربه های کتاب درمانی: مطالعه موردی بیماران بیمارستان الزهری اصفهان در سال 1390» پشت تریبون قرار گرفت.

 

کتاب درمانی بیماری را به طور قطعی درمان نمی کرد ولی موجب کاهش افسردگی و تسهیل درمان می شد

وی پس از ارائه تعریفی از کتاب درمانی و فواید آن و مرور پیشینه ها گفت: پژوهش ما به شیوه  مطالعه موردی درباره 20 کودک بستری در بخش های اطفال و جراحی بیمارستان الزهرای اصفهان صورت گرفته  که توسط 4 کتابدار شهرداری اصفهان برای آن ها کتابدرمانی سه بار در هفته و هر بار به مدت 20 دقیقه انجام شده است. اکثر این کودکان مبتلا به بیماری های صعب العلاج بودند و افراد مبتلا به بیماری های ساده تر به دفعات کمتری تحت کتاب درمانی قرار گرفتند. کتاب ها توسط کتابداران برای کاهش اضطراب و استرس بیماران انتخاب شده بودند و کتابدار با کیسه ای حاوی کتاب های انتخاب شده وارد اتاق کودک می شد و از او می خواست خودش یکی از آن ها را انتخاب کند. در آغاز کودکان آرام و بهت زده با کتابدار مواجه می شدند و کتابداران برای برقراری ارتباط مشکلات اندکی داشتند اما به مرور صمیمیت بین آن ها شکل می گرفت. به طوری که یکی از کودکان با دیدن کتابدار از تخت خارج می شد و او را در آغوش می گرفت و می بوسید. بعضی از بچه ها کتاب به امانت می گرفتند یا درباره موضوع کتاب با کتابدار به گفتگو می پرداختند. کودکی سرطانی در اتاق ایزوله اکسیژن با لبخند از کتابدار استقبال می کرد.

 

این پژوهشگر افزود: البته کتاب درمانی بیماری را به طور قطعی درمان نمی کرد ولی موجب کاهش افسردگی و تسهیل درمان می شد. درباره بیماران مبتلا به بیماری های ساده تر روند درمان را شدیدا کوتاه می کرد به طوری که در یک مورد به اذعان پزشک طول درمان دختری 15 ساله نصف شده بود.

 

او در پایان با جمع بندی سخنان خود گفت: به عقیده پزشکان بیمارستان کتاب درمانی در کلیه موارد باعث بهبود روحیه بیماران و در اغلب موارد موجب پاسخ بهتر به درمان دارویی شده بود. همچنین والدین از اجرای این برنامه بسیار راضی بودند.

 

کتب طب سنتی بیشتر از همه مورد اطمینان افراد جامعه پژوهش بودند

دومین مقاله نشست صبح با عنوان «بررسی میزان استفاده از کتابهای طب سنتی توسط دانشجویان  دختر در دانشکده روانشناسی دانشگاه های الزهرا (س) و تهران و ارائه پیشنهاداتی جهت استفاده بهتر از آن» توسط کیمیا تقی زاده میلانی ارائه شد. میلانی پس از اشاره به نوپایی مفهوم کتاب درمانی و ارائه تعریف مختصری از آن به تعریف طب سنتی بر اساس نظر سازمان جهانی بهداشت پرداخت و آن را مجموعه ای از تمامی علوم نظری و عملی برای پیشگیری، تشخیص و درمان بیماری های جسمی و ذهنی دانست که به شیوه مکتوب یا گفتاری به صورت سینه به سینه منتقل می شود. او سپس به ارائه نتایج این پژوهش پیمایشی پرداخت و گفت: پژوهش ما روشن کرد که اغلب افراد جامعه مورد پژوهش از طریق تلویزیون با طب سنتی آشنا شده اند و اینترنت و دوستان و کتاب ها در رده های بعدی قرار دارند. همچنین اکثر این افراد معتقدند که طب سنتی در درمان برخی از بیماری ها و نه همه بیماری ها موثر است. بیشتر پرسش شوندگان اظهار کرده اند که برای آشنایی با خواص گیاهان دارویی مورد استفاده خود به عطاری ها مراجعه می کنند اما از میان منابعی که برای آشنایی با طب سنتی وجود دارند کتب طب سنتی بیشتر از همه مورد اطمینان افراد جامعه پژوهش بوده اند. این افراد در هنگام بیماری ترجیح می دهند به پزشک متخصص مراجعه کنند و تمایل به مراجعه به متخصص طب سنتی در پایین ترین سطح قرار دارد اما همین افراد اولویت اول درمان را به گیاهان دارویی موجود در خانه می دهند.

 

این پژوهشگر در انتها برای گسترش طب سنتی این راهکارها را ارائه داد: معرفی کتب معتبر طب سنتی توسط رسانه ها به خصوص تلویزیون، غنی تر کردن کتب طب سنتی و توجه به طبقه بندی و فصل بندی متخصصانه تر آن ها، نصب پوسترها و بروشورهای آگاهی دهنده در مراکز بهداشتی و درمانی، پرورش تعداد بیشتری پزشک متخصص در طب سنتی  و برگزاری کلاس ها و همایش های درباره طب سنتی و موفقیت های آن در درمان بیماری ها.

 

علائم بهبود ناشی از کتاب درمانی برای مدت طولانی تری باقی می ماند

در بخش بعدی آخرین مقاله نشست صبح با عنوان «بررسی تاثیرات کتاب درمانی در درمان افسردگی» توسط شهرزاد غلامی ارائه شد. غلامی پس از ذکر تاریخچه ای از کتاب درمانی در جهان باستان و دنیای معاصر افسردگی را علت عمده ناتوانی ها دانست و گفت بار اقتصادی تحمیل شده توسط افسردگی به دولت آمریکا در سال 2000 در حدود 83 ملیارد دلار بوده است.

 

وی سپس به ارائه نتایج پژوهش های انجام شده در این زمینه پرداخت و گفت: اسکوگین و همکارانش طی پژوهشی اثرات روش های روان درمانی و کتاب درمانی را مقایسه کردند و نتیجه گرفتند که اگرچه روان درمانی در کوتاه مدت بازده بیشتر و بهتری دارد اما علائم بهبود ناشی از کتاب درمانی برای مدت طولانی تری باقی می ماند و تفاوت های ناشی از این دو روش از ماه سوم درمان به بعد ناپدید می شود. اسمیت و فروید و جامیسون نیز طی مصاحبه تلفنی با 50 نفر از بیمارانی که 3 سال پیش تحت کتاب درمانی قرار داده بودند نتیجه گرفتند که اثرات درمان در این گروه برای مدت بیشتری باقی می ماند و شانس بازگشت بیماری کمتر است. ردینگ و همکارانش نیز نتیجه گرفتند که کتاب درمانی می تواند برای طیف وسیعی از مشکلات مورد استفاده قرار گیرد و این موضوع توسط بسیاری از درمانگران و درمانجویانی که با این روش سر و کار دارند پذیرفته شده است.

 

این پژوهشگر کتاب درمانی را روشی موثر و مقرون به صرفه دانست و افزود: پژوهش ها نشان می دهند که 85 درصد از روانشناسان کتاب هایی را به مراجعه کنندگان خود توصیه می کنند که در اغلب موارد تاثیر مثبتی در فرآیند درمان دارند. این روش درمانی مکمل به شمار می رود و طول درمان طولانی آن می تواند توسط روش های درمانی دیگر جبران شود. او عوامل موثر در میزان اثربخشی این روش درمانی را در وهله نخست پذیرش درمانجو و سپس سن و سطح فرهنگی دانست.

 

معرفی پوسترهای برگزیده

پس از اتمام این سخنرانی حاضران برای بازدید از پوسترهای همایش و نیز استراحت و پذیرایی به سالن جانبی هدایت شدند. سپس با حضور دکتر منصور تاجداران، سپیده فهیمی فر، مدرس دانشگاه الزهرا (س) و لعبت درخشانی کارشناس ارشد کتابداری و مدیر کتابخانه دانشکده روانشناسی دانشگاه الزهرا (س)، برخی از پوسترهای برگزیده همایش روی سن رونمایی شدند و پژوهشگران به ارائه توضیحاتی درباره پوستر خود پرداختند.

 

پوسترهای ارائه شده در این بخش عبارت بودند از: «تاثیر کتاب درمانی بر افزایش اعتماد به نفس کاربران خاص (نابینا و کم بینا) در کتابخانه های عمومی»، «کتاب درمانی در برنامه های صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران»، «بررسی تاثیر کتاب درمانی و وب درمانی در بیماری های جسمی و روانی».

 

بخش پایانی نشست صبح شامل ارائه مقاله «از کتاب درمانی تا وب درمانی» توسط «غزاله عالی» و پرسش و پاسخ درباره این مقاله بود.  

 

چهارمین نشست این همایش و آیین اختتامیه بعد از ظهر برگزار شد.

 

 

 

 

 

 

 

عکس: زینب سادات صندید