جایگاه ایران در نقشه نوآوری جهان؛ تهران در رتبه ۶۵

به گزارش لیزنا، بنیانگذار مؤسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام (ISC)، با تشریح نتایج رتبه‌بندی خوشه‌های علم و فناوری در گزارش شاخص جهانی نوآوری ۲۰۲۶، گفت: تهران با انتشار بیش از ۵۸ هزار مقاله علمی و ثبت ۴۰۵ درخواست بین‌المللی ثبت اختراع، در رتبه ۶۵ جهان قرار گرفته و تنها نماینده ایران در میان ۱۰۰ خوشه برتر علم و فناوری جهان است.

دکتر جعفر مهراد در گفت‌وگویی اختصاصی با خبرگزاری لیزنا، با اشاره به انتشار بخشی از گزارش شاخص جهانی نوآوری ۲۰۲۶ (GII) از سوی سازمان جهانی مالکیت فکری (WIPO)، گفت: این بخش از گزارش به رتبه‌بندی ۱۰۰ خوشه برتر علم و فناوری جهان اختصاص دارد و با بررسی تراکم جغرافیایی مخترعان، نویسندگان مقالات علمی و حجم سرمایه‌گذاری‌ها، پویاترین کانون‌های نوآوری جهان را معرفی می‌کند.

وی افزود: بر اساس این گزارش، کانون‌های اصلی نوآوری جهان همچنان در شرق آسیا و آمریکا متمرکز هستند. در رتبه‌بندی سال ۲۰۲۶، خوشه شنژن-هنگ‌کنگ-گوانگژو در چین رتبه نخست جهان را به خود اختصاص داده است. پس از آن، توکیو-یوکوهاما در ژاپن در رتبه دوم، سن‌حوزه-سان‌فرانسیسکو در ایالات متحده آمریکا در رتبه سوم، سئول در کره جنوبی در رتبه چهارم و پکن در چین در رتبه پنجم قرار دارند.

مهراد ادامه داد: چین با داشتن ۲۵ خوشه در میان ۱۰۰ خوشه برتر، از نظر تعداد کانون‌های نوآوری در جایگاه نخست قرار گرفته و آمریکا با ۲۰ خوشه در رتبه بعدی است.

حضور اقتصادهای نوظهور در میان خوشه‌های برتر

بنیانگذار مؤسسه ISC گفت: اقتصادهای نوظهور با درآمد متوسط نیز توانسته‌اند جایگاه خود را در میان ۱۰۰ خوشه برتر حفظ کنند. تهران در ایران، سائوپائولو در برزیل، قاهره در مصر، کوالالامپور در مالزی، مکزیکوسیتی در مکزیک و استانبول در ترکیه از جمله این خوشه‌ها هستند.

تهران در رتبه ۶۵ جهان

وی با اشاره به جایگاه تهران در رتبه‌بندی جدید اظهار کرد: کلان‌شهر تهران در رتبه‌بندی خوشه‌های علم و فناوری سال ۲۰۲۶ در جایگاه ۶۵ جهان قرار گرفته و به عنوان یکی از قطب‌های اصلی علم و فناوری در منطقه شناخته می‌شود.

مهراد افزود: بر اساس جزئیات رسمی منتشرشده از سوی سازمان جهانی مالکیت فکری (WIPO) در سپتامبر ۲۰۲۶، کانون نوآوری تهران، به عنوان تنها نماینده ایران در میان ۱۰۰ خوشه برتر جهان، بر اساس آمار پنج ساله اخیر در سه شاخص اصلی عملکرد قابل توجهی داشته است.

وی درباره این شاخص‌ها توضیح داد: تهران در این دوره ۵۸ هزار و ۷۳۲ مقاله علمی منتشر کرده است که بزرگ‌ترین نقطه قوت این خوشه در رتبه‌بندی جهانی محسوب می‌شود. همچنین ۴۰۵ درخواست بین‌المللی ثبت اختراع (PCT) و ۱۰۷ معامله سرمایه‌گذاری خطرپذیر (VC) در این خوشه ثبت شده است.

فناوری پزشکی؛ حوزه پیشتاز ثبت اختراع در تهران

مهراد درباره حوزه‌های تخصصی و برتر کانون نوآوری تهران گفت: گزارش WIPO نشان می‌دهد که تمرکز نوآوری و دانش در تهران در برخی حوزه‌ها بیشتر است. در حوزه ثبت اختراع، فناوری پزشکی (Medical Technology) با اختصاص ۱۹ درصد از کل پتنت‌ها در جایگاه نخست قرار دارد و پس از آن، فناوری رایانه، مهندسی عمران و داروسازی بیشترین سهم را به خود اختصاص داده‌اند.

وی ادامه داد: در حوزه مقالات علمی نیز زیرشاخه‌های مهندسی (Engineering) مهم‌ترین حوزه‌های انتشار علم در تهران محسوب می‌شوند.

دانشگاه تهران در صدر مؤسسات علمی کانون تهران

بنیانگذار مؤسسه ISC درباره مؤسسات علمی پیشرو در خوشه تهران اظهار کرد: سه دانشگاه اصلی که بیشترین سهم را در تولید مقالات علمی و ارتقای جایگاه تهران داشته‌اند، دانشگاه تهران با ۵ هزار و ۲۳۲ مقاله، دانشگاه آزاد اسلامی با ۴ هزار و ۸۱ مقاله و دانشگاه علم و صنعت ایران با ۳ هزار و ۷۲۵ مقاله هستند.

تهران در مقایسه با سایر خوشه‌های منطقه

مهراد در ادامه با مقایسه جایگاه تهران با برخی خوشه‌های نوآوری منطقه و کشورهای در حال توسعه گفت: تهران در رتبه‌بندی ۲۰۲۶ در جایگاه ۶۵ جهان قرار گرفته است. در این رتبه‌بندی، استانبول ترکیه در رتبه ۵۸، تهران در رتبه ۶۵، مکزیکوسیتی مکزیک در رتبه ۸۲، قاهره مصر در رتبه ۸۶ و ریاض عربستان در رتبه ۹۲ قرار دارند.

وی افزود: نقطه قوت استانبول در ثبت اختراع و سرمایه‌گذاری خطرپذیر، نقطه قوت تهران در حجم بالای انتشار مقالات علمی، نقطه قوت مکزیکوسیتی در معاهدات تجاری و پتنت، نقطه قوت قاهره در خروجی‌های دانش و مقالات علمی و نقطه قوت ریاض در سرمایه‌گذاری خطرپذیر و زیرساخت عنوان شده است.

ضرورت تبدیل تولید علمی به نوآوری

بنیانگذار مؤسسه ISC در پایان گفت: تحلیل WIPO نشان می‌دهد که کانون تهران از نظر تولید مستندات علمی و مقالات، توازن مناسبی با شهرهای بزرگ جهان دارد؛ با این حال، برای صعود به رتبه‌های بالاتر، افزایش نرخ تبدیل مقالات علمی به ثبت اختراعات بین‌المللی (PCT) و جذب سرمایه‌گذاری‌های خطرپذیر بیشتر ضروری است.