مالکیت فکری به یکی از ارکان راهبردی اقتصاد هوش مصنوعی مولد تبدیل شده است

به گزارش لیزنا، چشم‌انداز ثبت اختراع در حوزه هوش مصنوعی مولد (GenAI) به نقطه عطف تازه‌ای رسیده است. بر اساس داده ‌های جدیدی که امروز توسط سازمان جهانی مالکیت فکری (WIPO) منتشر شد، تعداد پتنت‌های جدید منتشرشده در سال‌های ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ از مجموع پتنت ‌های منتشر شده در کل ده سال پیش از آن نیز فراتر رفته است.

تعداد خانواده ‌های پتنت هوش مصنوعی مولد ــ که یکی از شاخص‌های رایج برای سنجش اختراعات جدید به شمار می‌رود ــ از حدود ۱۴ هزار مورد در سال ۲۰۲۳ به بیش از ۳۷ هزار و ۸۰۰ مورد در سال ۲۰۲۵ افزایش یافته است. در مجموع، بیش از ۵۶ هزار خانواده پتنت جدید GenAI در سال‌های ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ منتشر شده که از کل خروجی دوره ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۳ بیشتر است. اکنون، هوش مصنوعی مولد ۸/۷ درصد از همه خانواده ‌های پتنت مرتبط با هوش مصنوعی را به خود اختصاص داده است؛ در حالی که این سهم در سال ۲۰۲۳ برابر با ۶/۱ درصد و در سال ۲۰۱۷ برابر با ۴/۲ درصد بود.

این یافته‌ها در تازه ‌ترین نسخه گزارش Technology SPARK (تحلیل ‌های کوتاه پژوهشی و دانشی) سازمان WIPO منتشر شده است؛ گزارشی که به‌ روز ترین تصویر را از محل وقوع نوآوری‌های هوش مصنوعی مولد، بازیگران اصلی آن و فناوری‌های پیشرو در این حوزه ارائه می‌ کند.

این گزارش همچنین نشان می‌دهد که رقابت برای حفاظت از اختراعات مرتبط با هوش مصنوعی مولد، بیش از پیش توسط شرکت‌های بزرگ چندملیتی فعال در صنایع مختلف هدایت می‌شود.

شرکت ژاپنی SoftBank با انتشار نزدیک به ۳ هزار خانواده پتنت در سال ‌های ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵، بزرگ‌ترین متقاضی ثبت اختراع در حوزه GenAI در جهان است. پس از آن شرکت‌ های چینی Tencent Holdings، Ping An Insurance Group و Baidu قرار دارند. همچنین،  شرکت ‌های بزرگ فناوری آمریکایی Alphabet، Microsoft و IBM نیز در میان ده متقاضی برتر دیده می‌شوند.

دارن تانگ، مدیرکل سازمان جهانی مالکیت فکری، در این باره می‌گوید:

«داده ‌های ما نشان می‌دهد که ثبت اختراعات مرتبط با هوش مصنوعی مولد دیگر صرفاً به شرکت‌های فناوری محدود نیست، بلکه شرکت ‌های بزرگ فعال در حوزه ‌هایی مانند خدمات مالی، مخابرات، زیرساخت و سایر خدمات دیجیتال نیز به‌ طور گسترده وارد این عرصه شده ‌اند. اگرچه نخستین اثرگذاری هوش مصنوعی مولد بر تولید محتوا بوده است، اما مرز بعدی تحول، تأثیر آن بر شیوه نوآوری خواهد بود.»

بر اساس این گزارش، شش مورد از ده متقاضی برتر ثبت اختراع GenAI در جهان در چین مستقر هستند. چین همچنان با اختلاف زیاد بزرگ‌ترین منشأ انتشار خانواده‌ های پتنت هوش مصنوعی مولد در جهان است و در سال‌ های ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ بیش از ۴۳ هزار خانواده پتنت توسط مخترعان مستقر در این کشور منتشر شده است. نرخ رشد سالانه مرکب (CAGR) خانواده‌ های پتنت GenAI در چین طی سال‌های ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵ برابر با ۶۴ درصد بوده است.

ایالات متحده نیز در همین دوره نرخ رشد سالانه مرکب ۹۲ درصدی را ثبت کرده است؛ موضوعی که نشان می‌دهد موج توسعه تجاری هوش مصنوعی مولد توسط شرکت‌ های آمریکایی به سرعت در حال تبدیل شدن به افزایش فعالیت ‌های ثبت اختراع است. ژاپن نیز با نرخ رشد سالانه مرکب ۲۱۰ درصد، بالاترین نرخ رشد نسبی را در میان کشورهای پیشرو داشته و از رتبه چهارم به رتبه سوم جهان ارتقا یافته است.

در اروپا، آلمان با ثبت نرخ رشد سالانه مرکب ۸۵ درصد، از بریتانیا پیشی گرفته و به مهم ‌ترین کانون نوآوری در حوزه هوش مصنوعی مولد تبدیل شده است. کانادا و سوئیس نیز به‌ ترتیب نرخ‌ های رشد سه‌رقمی ۱۰۹ و ۱۲۴ درصد را تجربه کرده‌اند. همچنین،  هفت مورد از ده کشور برتر محل فعالیت مخترعان، در دو سال اخیر خانواده‌ های پتنت بیشتری نسبت به کل دهه پیش از آن منتشر کرده‌ اند.

این گزارش تأکید می‌کند که مالکیت فکری به یکی از ارکان راهبردی اقتصاد هوش مصنوعی مولد تبدیل شده است. از دیدگاه سیاست‌گذاران، بنگاه ‌های اقتصادی و متخصصان مالکیت فکری، پایش مستمر داده‌ های ثبت اختراع می‌تواند تصویری دقیق از روندهای نوآوری، فناوری ‌های نوظهور و تحولات رقابتی در یکی از پویاترین عرصه‌ های فناوری جهان ارائه دهد.

دکتر جعفر مهراد استاد پیشکسوت دانشگاه شیراز و چهره ماندگار علمی کشور  با ارسال این خبر گفت: رقابت جهانی در توسعه هوش مصنوعی مولد (Generative AI) تنها به عرضه محصولات و خدمات نوآورانه محدود نمی‌ شود، بلکه اکنون به عرصه ثبت اختراعات نیز با سرعتی بی‌سابقه گسترش یافته است. تازه ‌ترین گزارش سازمان جهانی مالکیت فکری (WIPO) نشان می‌ دهد که در سال‌های ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵، تعداد اختراعات ثبت‌ شده در حوزه هوش مصنوعی مولد از مجموع ثبت اختراعات این حوزه در ده سال پیش از آن نیز فراتر رفته است؛ تحولی که بیانگر ورود GenAI به مرحله‌ای تازه از بلوغ فناورانه و رقابت جهانی است. این گزارش، علاوه بر معرفی کشورهای پیشرو و شرکت‌های پیشتاز، تصویری روشن از روندهای آینده نوآوری و نقش فزاینده مالکیت فکری در اقتصاد هوش مصنوعی ارائه می‌ کند.
خبر فوق در سوم ماه اوت ۲۰۲۶ توسط Jonathan Thielbar در LEOB & LEOB منتشر شده است.