کد خبر: 38501
تاریخ انتشار: دوشنبه, 08 بهمن 1397 - 13:53
ایمیل
چاپ

داخلی

»

مطالب کتابداری

»

سخن هفته

حق عضویت برای کتابخانه های عمومی

منبع : لیزنا
فاطمه زارع
حق عضویت برای کتابخانه های عمومی

لیزنا: ابراهیم عمرانی، سردبیر: در پاسخ به یادداشت جناب آقای غضنفری، در ستون گاهی دور،‌ گاهی نزدیک، عکس‌العمل‎های متفاوتی به دست  ما رسید و همزمان در دو  گروه بحث مشهد و گروه بحث تهران،  با بازنشر مطلب توسط دکتر فتاحی گرامی، دوستان مطالبی نوشته ‌اند که با دریافت پاسخ خوب سرکار خانم فاطمه زارع،‌ که برای لیزنا نوشته بودند، تصمیم گرفته شد،‌ نوشته ایشان به عنوان سخن هفت امروز 8 بهمن منتشر شود،‌ تا افراد بیشتری در بحث مشارکت کنند.

در انتها، یکی از پاسخها که توسط همکار و یاور عزیزمان جناب آقای نریمانی در گره بحث نوشته شده است را نیز خدمت شما عزیزان تقدیم می‌‌کنیم،‌ با تاکید بنده بر اینکه مدل فریمیوم که ایشان پیشنهاد می فرمایند، هیچ مغایرتی با نظرات خانم زارع گرامی ندارد و باید گفت که مکمل نظر ایشان است. یعنی باز هم تاکید بر عضویت رایگان است،‌ حال اگر شخصی خدمتی خواست که برای آن هزینه‌ای انجام شده است،‌ بابت آن کار خاص شخص باید هزینه تمام شده را بپردازد، ‌مثل خدمات تصویربرداری از متن، یا تهیه اسکن و دادن فایل از منبع مجاز. به هر حال باور بنده در این مورد خاص این است که راه حل برای اینکه موافقان و مخالفان را راضی نگهدارد نیست، راه حل باید مراجعان کتابخانه های عمومی را راضی نگهدارد.

 

حق عضویت برای کتابخانه های عمومی/ فاطمه زارع، کارشناس ارشد کتابداری و اطلاع رسانی و کتابدار کتابخانه عمومی فولادشهر (استان اصفهان)

  در ستون  "گاهی دور گاهی نزدیک" لیزنا همکار محترم نهادی، آقای غضنفری در نوشته‌‌‌ای عضویت رایگان مردم در کتابخانه‌‌‌‌های عمومی را، که به مناسبت هائی ممکن می‌شود، به سختی مورد انتقاد قرار داد و آن را بی ارج کردن و از ارزش انداختن خدمت فرهنگی دانسته و استدلال کرده است

این روش مرسوم تمام دنیاست که در قبال خدماتی که به شما ارائه می‌شود شما موظف به پرداخت هزینه هستید خواه آن خدمات ورزشی یا تفریحی باشد یا بهداشتی یا فرهنگی و هنری یا هر نوع خدمات دیگری. در اصل ماجرا تفاوتی نمی‌کند و شما باید هزینه آن خدمات را پرداخت کنید.

لازم می‌دانم به اطلاع این همکار گرامی و همکاران دیگر برسانم که در مورد کتابخانه‌های عمومی اینطور نیست

عضویت کتابخانه‌‌‌‌های عمومی در ثروتمندترین و سرمایه‌داری‌ترین کشورها نیز برای مردم، لااقل برای کسانی که در حوزۀ خدمت هر کتابخانۀ عمومی سکونت دارند یا  کار می‌کنند، رایگان است.  به علاوه، به جز عضویت، که آن نیز برای به امانت بردن منابع لازم است- ورود به کتابخانه و استفاده از منابع و خدمات آن در محل برای هر واردشونده‌‌‌ای آزاد و رایگان است: راهش دهید و از عضویتش مپرسید!

این سیاست دو دلیل دارد:

نخست اینکه مردم از قبل هزینۀ ایجاد و تأمین خدمات عمومی، مانند بوستان‌‌‌‌های عمومی و کتابخانه‌‌‌‌های عمومی را با پرداخت عوارض شهری و/یا با مالیات پرداخته‌ اند. از این رو، دریافت حق عضویت به معنی دریافت دوبارۀ هزینه از مردم است

دلیل دوم مربوط می‌شود به فلسفۀ ایجاد و ادارۀ کتابخانه‌‌‌‌های عمومی که همانا پرورش فکری شهروندان است. این پرورش از راه اطلاع رسانی، آموزش، و کمک به شکوفائی استعدادهای نهفتۀ مردم رخ می دهد و آرمانی است که دولت‌‌‌‌های امروزی – از جمله در قانون اساسی جمهوری اسلامی- حق مسلم شهروندان اعلام کرده‌اند. در واقع، کتابخانه‌‌‌‌های عمومی مکمل و ادامۀ نظام آموزش و پرورش عمومی کشور هستند که قرار است بستری برای یادگیری مادام‌العمر شهروندان باشند. از این رو استفاده از خدمات آنها یک حق است نه یک امتیاز، که لازم باشد استفاده کننده هزینه ای بابتش بپردازد. هزینۀ ایجاد و نگهداری کتابخانه‌‌‌‌های عمومی، حتی اگر دولت آن را از منابع متعلق به جامعه تأمین نکرده باشد (که تصور باطلی است)، یارانۀ اندکی، در مقایسه با یارانه‌‌‌‌های عظیم دیگر است  و در راه ماندگارترین سرمایۀ جامعه، یعنی تقویت سرمایۀ انسانی کشور در میان‌مدت و درازمدت هزینه می‌شود

 همینجاست که تفاوت میان استفاده از استخر و سینما  با کتابخانه آشکار می‌شود. اولا، استخر و سینما را معمولا بخش خصوصی ایجاد و نگهداری می‌کند و اگر هم برای سودبری نباشند، لااقل هزینه‌‌‌‌های خود را باید از استفاده کننده دریافت کنند؛ و ثانیا، بیشتر برای تفریح هستند تا یادگیری؛ ثالثا احتمالا اهل فن تأیید می‌کنند که هزینۀ ساختن و نگهداری استخر و تولید و نمایش یک فیلم بسیار بیشتر از هزینۀ ساختن و نگهداری یک کتابخانه با دو کارمند است. البته اگر دولت و شهرداری‌‌‌ای در دنیا پیدا شود که استفاده از استخر و رفتن به سینما را هم رایگان کند چه بهتر

آقای غضنفری در ادامه استدلال می‌کند عضویت رایگان بی اجر [بی ارج؟] کردن خدمت در کتابخانه‌‌‌‌های عمومی و القای این معنی به مردم است که خدمتی که دریافت می‌کنند، ارزش ندارد

من نمی‌دانم که این گمان آقای غضنفری است یا آن را مکررا از زبان مراجعان به کتابخانه‌اش شنیده است یا تحقیق علمی چنین چیزی را نشان داده است. اما در رد این مدعا می توان پرسید: آیا معلم و پرستار و آتشنشان و حرفه‌مندان بسیاری از خدمات عمومی دیگر که مردم در ازای خدمت آنها چیزی نمی‌پردازند نیز همین احساس را دارند؟ و برعکس، مردم برای مغازه دار خیابان خیلی شأن قائل هستند؟

اینجاست که می‌توان ادعا کرد که ارج قائل شدن مردم به خدمت ما کتابداران، مثل ارجی که مردم برای هر خدمت و خدمتگذار دیگری قائلند یا قائل نیستند، به نحوۀ عمل ما و کیفیت کارمان بستگی دارد. ارزش کار ما زمانی بالا می‌رود که مردم از ما آنچه توقع دارند را دریافت کنند. وقتی مردم به کتابخانه می‌آیند و دست خالی برمی‌گردند است که ارزش کار ما در نزدشان سقوط می‌کند، نه وقتی که بهای خدماتمان را به پانصد تومان کاهش بدهیم.

پس اگر احساس کردیم کار ما برای مخاطبمان ارزش ندارد واقعبینانه تر آن است که سبب آن را در شیوۀ عمل خود بجوئیم و الّا فرافکنی مشکلی را حل نمی‌کند. همه خدمات عمومی لازم هستند و اگر لازم نبودند ایجاد نمی‌شدند، از رفتگری خیابان گرفته تا بالاترین رده‌های مدیریت یک سازمان

اما اشاره‌‌‌ای که آقای غضنفری به استفاده نابجا از آمار عضویت رایگان کرده است سخن درستی است. اما رفع آن با متوقف کردن عضویت رایگان جز دفع فاسد به افسد نیست. آمار بی ارزش، یا بد تر از آن دروغین، به گمراهی کشاندن برنامه‌ریزان و تصمیم‌گیران رده بالا است. اما سبب آن ملاک قرار دادن آمار عضویت برای ارزشیابی کار کتابدار و رتبه بندی کتابخانه هاست. جای تعجب ندارد که چنین سیاست نادرستی کتابداران و مسئولان کتابخانه ها را به "آمار سازی" گرایش دهد.

فاطمه زارع

 

 

یادداشت ایمان نریمانی بر صحبتهای جناب آقای غظنفری در گروه بحث:

 در این موضوع دو دیدگاه وجود دارد که به نظر من هر دو درست هستند. عده ای معتقد هستند که خدمات کتابخانه ها باید رایگان باشند تا همه مردم و اقشار مختلف بتوانند بدون هیچ محدودیتی به اطلاعات آزاد دسترسی داشته باشند. از سویی دیگر استدلال برخی دیگر این است که رایگان بودن خدمات کتابخانه باعث می‌شود که خیلی این خدمات از سوی کاربران جدی گرفته نشوند و از سویی با توجه به شرایط اقتصادی موجود، رایگان بودن کتابخانه‌های عمومی در خطر هستند.

به نظر من راه حلی وجود دارد که می‌تواند هر دو دسته را راضی نگه دارد و آینده کتابخانه‌های عمومی را هم در نظر داشته باشد. در کتاب خلق مدل کسب و کار اثر الکساندر اوستروالدر و ایو پیگنیور، یکی از مدل های کسب و کاری که به آن اشاره می شود "مدل فریمیوم یا خدمات پایه رایگان، پرداخت پول برای خدمات بیشتر" است. این مدل بیان می‌کند که کسب و کار ها می‌توانند خدمات پایه ای را به صورت رایگان به همه کاربران ارائه کنند و برای خدمات بیشتر و پیشرفته تر هزینه دریافت کنند. 

مشخصه مدل فریمیوم، پایگاهی بزرگ از کاربران است که از پیشنهاد‌های رایگان و بدون قید و شرط بهره می‌برند. اغلب کاربران هیچ گاه به مشتریانی تبدیل نمی شوند که بابت خدمات اضافی پول پرداخت کنند و معمولا تنها بخش کوچکی از کاربران به مشتریان پولی تبدیل می‌شوند. این پایگاه کوچک پولی، هزینه کاربران رایگان را پرداخت می کنند.

اتفاقی که امروزه در بسیاری از کتابخانه های دنیا نیز می افتد این است که خدمات پایه و عمومی کتابخانه به صورت رایگان به همه کاربران ارائه می شود اما در کنار آن، کتابداران با طراحی خدماتی نوین و مطابق با نیاز های کاربران به صورت غیررایگان، بخشی از هزینه های کتابخانه را نیز تامین می کنند که مثال های زیادی از اینگونه فعالیت ها در کتاب کتابدار کارآفرین ارائه شده است.در واقع این کار به روح رایگان بودن کتابخانه و دسترسی آزاد همگان به اطلاعات لطمه ای وارد نمی کند چرا که خدمات پایه کتابخانه مانند امانت کتاب و ... برای عموم مردم رایگان است، در عین حال طراحی خدمات نوین و مورد نیاز مشتریان هم باعث جذب آنها به کتابخانه و بهره بردن آنها از این خدمات می شود هم می توان به اقتصاد کتابخانه کمک کند. قطعا زمانی که هزینه ای بابت یک خدمت دریافت می شود کیفیت آن نیز بالا خواهد رفت و رضایت مشتریان نیز افزایش می یابد. از سویی دیگر بر طبق مدل فریمیوم این خدمات پولی می توانند هزینه سایر خدمات رایگان به اکثریت کاربران را نیز تامین کنند.

فاطمه زارع. «حق عضویت برای کتابخانه های عمومی» سخن هفته لیزنا، شماره ۴3۴ ، 8 بهمن ۱۳۹۷.  

یک کتابدار
|
Iran
|
1397/11/15 - 07:59
0
2
به نظر منم عضویت رایگان باید همیشگی باشد و عضویت های مقطعی رایگان مثل همین عضویت های مناسبی زمینه را برای سوء استفادۀ برخی ها را فراهم می کند. مثلاً ما داشتیم، کتابخانۀ شهری که همکارمان از مدرسۀ شهری که من در کتابخانه اش مشغول فعالت در آن هستم اقدام به عضو گیری کرده بود، و به جایی هم برنخورد. این خودش یک جذب عضو کاذب است. چون اصلن بچه ها به کتابخانۀ شهرخودشان نمی آیند چه رسد به کتابخانۀ شهر دیگر. خب بحث پرداخت پاداش هم هست. یه جا اعضای کمی در مجاورت کتابخانه هستن. پاداشی که به کتابدار بابت جذب عضو میدن ناچیز است. ممکن است که همین جذب کم عضو، به زحمت رخ داده باشه، ولی یه جا کتابخانه مرکزی و کتابخانه های شلوغه و اعضای زیادی جذب میشن و پاداش هنگفتی نصیب همکاران آن کتابخانه می شود. در صورتی که اگر عضویت برای همیشه رایگان باشه، بحث تفاوت پاداش ها در جذب عضو برداشته می شه و از طرفی هم آمار اعضا و امانت هم واقعی تر میشه. عضویت رایگان مناسبتی اصلاً ایدۀ درستی نبوده و نیست و می تواند زمینه برای خیلی از بداخلاقی ها و بی قانونی ها در کتابخانه های عمومی را و در میان همکاران ایجاد کند. امیدوارم که تصمیم گیران با قاطعیت کامل عضویت را برای همیشه رایگان کنند و در کتابخانه های عمومی سرویس های جانبی دیگر راه اندازی کنند تا بتوانند بابت آن همکاران پول دریافت کنند.
بابایی
|
Iran
|
1397/11/14 - 15:33
0
0
جناب آقای غضنفری فرموده اید که مالیات و اینها در کشورهای دیگر جای شوخی ندارد. در ایران،‌ از همان محل مالیاتها و عوارض شهری به شهرداریها که اصلا هم شوخی ندارد است که 1.5 درصد به کتابخانه های عمومی تعلق می گیرد.
بهار
|
Iran
|
1397/11/14 - 09:08
0
1
سلام
همیشه نمیتوان با صراحت گفت که ارائه خدمات کتابدار ناکافی و ناکارآمد است که مراجعه کننده ای ناکام برمی گردد و این امر است که دلیل بی ارج شدن کار کتابدار می شود. متاسفانه همه میدانیم که در جامعه ما به دلایل مختلف و به طور کلی سطح فرهنگ عمومی پایین است(میتوان مثالهای متعددی برای اثبات آن بیان کرد) و همین امر باعث می شود علی رغم ارائه بهترین خدمات باز هم مراجعه کنندگانی بسیار ناراضی و نا خشنود از کتابخانه خارج شوند و این هرگز دلیل بر ارائه ناصواب خدمات نیست. به نظر من ما در کتابخانه های عمومی بیشتر به قانون نیاز داریم تا بحث بر سر حق عضویت گرفتن یا نگرفتن. بله من هم معتقدم میتوان خدمات کتابخانه های عمومی را رایگان کرد و برای ادعای صحبتم کشورهای اروپایی و آمریکایی را مثال بزنم اما همانطور که خودتان فرمودید تک تک افراد آن جوامع از قبل و در زیر ساخت فرهنگی مناسب به این نتیجه رسیده اند که مبالغ مربوط به این خدمات را پرداخته اند نه در جامعه ای که فرد از طرفی برای گرفتن یک نان بدون ایستادن در صف چندین ترفند دارد و از سویی هرآنچه برای مالیات و سایر خدمات می پردازد نه تنها دردی از او درمان نمیشود که فقط کمک به ایجاد یک اختلاس و دزدی و فساد جدید کرده است، حالا ما بیاییم مقایسه کنیم که اینجا چه هست و آنجا چه هست!!!!!
اما علی رغم همه اینها معتقدم باز میشود خدمات را رایگان کرد ودر عوض برای هرچه بهتر شدن این خدمات که هم مراجعه کننده از خدمت "مفت" سو استفاده نکند و هم کتابدار حس بهتری از ارزشمند بودن کارش داشته باشد، میتوان قوانین بازدارنده ای تدوین و اجرا کرد، شاید اوایل پذیرفتنش برای مراجعه کننده شخت باشد اما مسلما وضعیت بهتر خواهد شد.
رضا
|
Iran
|
1397/11/09 - 17:45
3
0
مقاله بجا و همه جانبه ای بود درباره عضویت رایگان ...موافقم...ممنون
سعید ع
|
Iran
|
1397/11/09 - 14:12
0
2
سلام،نظرات ودیدگاه ها متفاوت هست وهیج جای گلایه نیست ،اما ای کاش در مقالات وبیانات ووو از کلمات برخی ،غالباً،عده ای ،استفاده می شد وهمه را با یک نگاه مقایسه نمی کردید بله شاید پرستاری معلمی شغل مقدسی باشد اما مغازه دار های خیابان هم دارای شآن بسیار هستند در همه اقشار وصنوف خوب وبد وجود دارد الان برخی برخی معلمان قطره ای از علم را به دانش آموز ارایه می دهند مابقی را درکلاسهای خصوصی با قیمتهای گزاف تعلیم می دهند آیا مردم در عالم واقع از خدمات تمام پرستاران رضایت دارند ،خیلی از همین به اصطلاح مغازه داران خیابان هاجزءخیرین کتابخانه ساز شهرها وروستاها می باشند. .
مهدی غضنفری
|
Iran
|
1397/11/09 - 14:03
2
3
در خصوص موضوع آمارسازی و اعضای کاذب برای کتابخانه های عمومی هم باید خدمت سرکار خانم زارع و دیگر همکاران عرض کنم که اتفاقا دلیل اصلی این آمارسازی همین عضویت رایگان است و چنانچه عضویت رایگان از کتابخانه های عمومی برداشته شود و هر کس عضو می شود، حداقل همان حدود 6000 تومان را پرداخت کند، دیگر هیچ راهی برای آمارسازی و بالا بردن اعضا به شکل مصنوعی و کاذب وجود نخواهد داشت.
مهدی غضنفری
|
Iran
|
1397/11/09 - 13:56
2
3
در پاسخ به دیدگاه همکار محترم، سرکار خانم زارع باید عرض کنم که بنده اتفاقا در همان مقاله ی «عضویت رایگان برای کتابخانه های عمومی، آری یا نه؟» هم اشاره کردم که نمی شود هزینه ی کنسرت یا استخر یا بلیت سینما را با هزینه عضویت کتابخانه قیاس کرد. اما اصل حرف بنده چیز دیگری بود،حرف بنده این بود که شما به هر حال بابت خدماتی که دریافت می کنید باید هزینه ای بپردازید و برایش هم مثال سینما یا کنسرت را زدم.(در مثل مناقشه نیست) این هم که فرمودید در بسیاری از کشورهای پیشرفته و ثروتمند، حق عضویت بابت کتابخانه نمی گیرند،باید عرض کنم که در آن کشورها، پرداخت مالیات یا عوارض اصلا شوخی بردار نیست و نمی توان به سادگی از پرداخت آن فرار کرد. اتفاقا جمله ی قصاری هست در کشورهای غربی که می گوید: «دو چیز قطعی ست، مرگ و مالیات!» در واقع بخش زیادی از هزینه های ساخت و تولید اماکن فرهنگی، تفریحی به صورت مالیات از مردم اخذ شده است.اما در کشور ما خودتان در جریان هستید که چه اندازه فرار مالیاتی یا فرار از پرداخت عوارض داریم.لذا نمی توان خیلی کتابخانه های عمومی کشورهای پیشرفته و ثروتمند را با کشور ما مقایسه کرد.بنده ضمن سپاس از سرکار خانم زارع و همه همکاران گرامی که این موضوع را جدی گرفتند و نظر دادند (موافق و مخالف)، هدفم از طرح این موضوع این بود که در نهاد کتابخانه های عمومی، برای این قضیه چاره ای اندیشیده شود و خوشحالم که همکاران گرامی به این موضوع توجه داشته اند.
خواهشمند است جهت تسهیل ارتباط خود با لیزنا، در هنگام ارسال پیام نکات ذیل را در نظر داشته باشید:
۱. از توهین به افراد، قومیت‌ها و نژاد‌ها خودداری کرده و از تمسخر دیگران بپرهیزید و از اتهام‌زنی به دیگران خودداری نمائید.
۲.از آنجا که پیام‌ها با نام شما منتشر خواهد شد، بهتر است با ارسال نام واقعی و ایمیل خود لیزنا را در شکل دهی بهتر بحث یاری نمایید.
۳. از به کار بردن نام افراد (حقیقی یا حقوقی)، سازمان‌ها، نهادهای عمومی و خصوصی خودداری فرمائید.
۴. از ارسال پیام های تکراری که دیگر مخاطبان آن را ارسال کرده اند خودداری نمائید.
۵. حتی الامکان از ارسال مطالب با زبانی غیر از فارسی خودداری نمائید.
نام:
ایمیل:
* نظر: