شکاف معنادار میان تصور شهروندان و سواد واقعی هوش مصنوعی در تهران وجود دارد

دکتر محمدحسن‌زاده، رئیس پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک)، در گفت‌وگو با خبرنگار لیزنا درباره نتایج این پیمایش میدانی، با اشاره به اهمیت روزافزون هوش مصنوعی در زندگی روزمره شهروندان، تأکید کرد: فناوری‌های مبتنی بر هوش مصنوعی با سرعت بالایی در حال نفوذ به حوزه‌هایی مانند آموزش، صنعت، پزشکی، کسب‌وکار، تولید اطلاعات، رسانه و سرگرمی هستند و در چنین شرایطی، سواد هوش مصنوعی به یک مهارت عمومی و ضروری برای همه شهروندان تبدیل شده است.

وی با تشریح روش اجرای این پژوهش گفت: این مطالعه با استفاده از دو پرسشنامه مجزا برای سنجش سواد ذهنی و سواد عینی هوش مصنوعی در ۸ منطقه شهر تهران انجام شده است. هر دو پرسشنامه متناسب با شرایط ایران بومی‌سازی و از نظر علمی اعتبارسنجی شده‌اند تا بتوان تصویری دقیق و واقع‌گرایانه از وضعیت سواد هوش مصنوعی عموم مردم به دست آورد.

به گفته رئیس ایرانداک، نتایج نشان می‌دهد میانگین کل سواد ذهنی هوش مصنوعی در میان دو گروه «نسل زد ـ آلفا» و «نسل وای و پیش از آن» 14.25 از 20 است. دکتر محمدحسن‌زاده افزود: در این بخش، نسل زد ـ آلفا به‌طور متوسط 1.8 نمره خودادراکی بالاتری نسبت به نسل‌های پیشین دارد؛ به بیان دیگر، این نسل تصور می‌کند سطح سواد هوش مصنوعی بالاتری دارد.

وی با اشاره به نتایج سواد عینی تصریح کرد: زمانی که دانش واقعی افراد از طریق پرسش‌های دانشی و انتخاب پاسخ درست سنجیده شد، میانگین نمرات به شکل چشمگیری کاهش یافت. میانگین کل سواد عینی هوش مصنوعی در هر دو نسل تنها 5.8 از 20 بود و حتی در این شاخص، نسل وای و پیش از آن با اختلاف حدود 0.5 نمره عملکرد بهتری نسبت به نسل زد ـ آلفا داشت.

رئیس پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران در ادامه به سایر یافته‌های این مطالعه اشاره کرد و گفت: بررسی‌ها نشان داد جنسیت در سواد ذهنی هوش مصنوعی تأثیر معناداری ندارد، اما در سواد عینی، مردان اندکی عملکرد بهتری داشته‌اند. همچنین افرادی که تحصیلات رسمی در رشته‌های علوم کامپیوتر و فناوری اطلاعات داشته‌اند یا دوره‌های غیررسمی هوش مصنوعی را گذرانده‌اند، نمرات بالاتری کسب کرده‌اند.

دکتر محمدحسن‌زاده استفاده از چت‌بات‌ها را یکی از عوامل مؤثر بر ارتقای سواد عینی دانست و افزود: افرادی که از چت‌بات‌های هوش مصنوعی استفاده می‌کنند، در برخی مؤلفه‌های سواد عینی عملکرد بهتری دارند. در عین حال، یافته‌ها نشان می‌دهد نسل زد ـ آلفا بیش از سایر نسل‌ها از چت‌بات‌ها استفاده می‌کند.

وی همچنین با اشاره به توزیع جغرافیایی داده‌ها تأکید کرد: نتایج پژوهش نشان می‌دهد وضعیت سواد هوش مصنوعی در مناطق مختلف شهر تهران تفاوت معناداری با یکدیگر ندارد.

رئیس ایرانداک در جمع‌بندی این گفت‌وگو تصریح کرد: این پیمایش به‌روشنی نشان می‌دهد که برای کاهش شکاف میان تصور ذهنی و دانش واقعی شهروندان، لازم است سیاست‌گذاری‌های آموزشی و شهری دقیق، مستمر و هدفمند در حوزه سواد هوش مصنوعی تدوین و اجرا شود. تحقق این هدف نیازمند مشارکت فعال نهادهای آموزشی، پژوهشی، فرهنگی و مدیریتی کشور است. ایرانداک در این زمینه برنامه هایی جدی طراحی کرده است.