درباره ورود دانش‌آموختگان کتابداری به روابط عمومی‌ها

لیزنا، سید ابراهیم عمرانی، سردبیر: 

با سپاس و ارادت تمام به استاد دلسوز و شایسته دکتر مهدی محمدی

موضوع بر سر روابط عمومی به عنوان شغلی برای کتابداران است. در پیش‌نشست‌های نهمین کنگره سالانه متخصصان علوم اطلاعات ، و از سوی کمیته مطالعات صنفی و جدا از پیش نشست اول کمیته که در اندیشگاه کتابخانه ملی ایران برگزار گردید دو پیش نشست در حوزه "روابط عمومی به عنوان شغلی برای کتابداران"  برگزار شد.  

اولین پیش‌نشست با عنوان ” روابط‌عمومی و علم اطلاعات و دانش‌شناسی (تعامل و تکامل) ” روز سه‌شنبه ۱۸ آذر و دومین آن با عنوان ” نقطه‌های اشتراک رشته علم اطلاعات و دانش‌شناسی با روابط عمومی‌ها ” روز دوشنبه ۲۲ دی ۱۴۰۴. که دومی را اطلاعیه اش را دیدم ولی موفق به شنیدنش و دیدنش نشدم و نمی دانم در 22 دی‌ماه برگزار شد یا نه؟

من طرح موضوع کتابداران در روابط عمومی‌ها را ناشی از دلسوزی دکتر مهدی محمدی گرامی می‌دانم که همیشه هر کاری برای دانشجویانش انجام داده و می‌دهد و پشتیبان جدی آنها است که از صمیم قلب به ایشان خدا قوت می‌گویم و ارادت دارم. و این بار نیز ایشان در جهت کمک به دانش آموختگان به دنبال راه حلی برای مساله اشتغال آنها، از حوزه مسئولیت فعلی خود به عنوان رئیس روابط عمومی دانشگاه هستند، لیکن نکاتی هست که باید به آنها توجه گردد:

ابتدا ورود به رشته های دیگر،‌ در اینجا روابط عمومی

محمد حسین رازانی استاد روابط عمومی در وبسایت publica.ir  مطلب خود را با این جمله‌ها آغاز می‌کند: "روابط عمومی یکی از رشته‌های تحصیلی است که در دانشگاه‌های مختلف تدریس می‌شود. دانشگاه‌هایی که رشته روابط عمومی دارند، مدرک ارائه می‌کنند و برای بازار کار به عنوان یک عامل موثر، تاثیر گذار است. علاقه‌مندانی که تمایل دارند در رشته روابط عمومی تحصیل کنند، باید این را بدانند که روابط عمومی یک رشته‌ گسترده است و نیاز به آموزش فن بیان و فلسفه دارد". (بارگزاری شده: 29 خرداد 1403)

رازانی در ادامه به دروس پایه و تخصصی رشته روابط عمومی پرداخته و چنانکه می‌بینید مانند رشته خود ما درسهای خاص خود را دارد :

•  اصول و فنون مذاکره
•  مدیریت کسب‌ و کار و بهره‌وری
•  کارگاه عکاسی و فیلم‌برداری
•  فناوری نوین ارتباطی
•  زبان تخصصی
•  سواد رسانه‌ای
•  شیوه‌های تبلیغ
•  شبکه‌های اجتماعی
•  سواد هنری
•  نظریه‌های ارتباط ‌جمعی
•  اقتصاد رسانه
•  شیوه‌های جستجو در سایت‌های خبری
•  سیاست خبری
•  مقاله و گزارش‌نویسی
•  اصول و فنون مصاحبه
•  کاربینی (بازدید)
•  کارورزی (1)
•  کارورزی  (2)
•  برگزاری جشنواره‌ها، سمینارها و نمایشگاه‌ها
•  برنامه‌ریزی و بودجه در روابط عمومی
•  مدیریت مراکز و سازمان‌های فرهنگی
•  تحولات اجتماعی ایران معاصر
•  هنر و رسانه
•  ارتباطات سیاسی
•  مدیریت راهبردی در سازمان
•  ارتباطات بین‌الملل
•  روزنامه‌نگاری نوین
•  پوشش خبری

وی در ادامه به بازار کار رشته اشاره می‌کند که باز هم متوجه می‌شویم که مانند همکاران و استادان رشته ما فهرستی از مشاغل را می‌نویسند که موجب دلگرمی دانش‌آموختگان شود، حال آنکه آنها هم همچون ما در گیر دو مساله عام کشوری هستند. 1) معضل اشتغال در کشور که همگانی است و برای دانش‌آموختگان همه رشته‌ها است. 2) معضل اساسی دیگر نگاه مدیرانی است که رشته‌های ما را بصورت تخصصی نمی‌شناسند و هنوز می‌پرسند شما قرار است در آینده چکار کنید؟ پشت میز بنشینید و کتاب امانت دهید؟ بازار کاری که در مقاله دکتر رازانی شرح داده شده، به شرح زیر است:

• مسئول ارتباطات مردم
•  مدیر ارتباطات
•  کارشناس اطلاع رسانی
•  مسئول انتشارات
•  مسئول امور سمعی و بصری
•  مدیر روابط عمومی
•  مسئول امور تبلیغات
•  مسئول امور رسانه ای
•  کارشناس ارشد ارتباطات
•  مسئول امور تشریفات و مراسم

به بازار کار نگاه کنید، در برخی عناوین خیلی به بازار کار ما نزدیک می‌شوند، و نه تنها رشته ما و رشته روابط عمومی، بسیاری از این مشاغل را دانش‌آموختگان رشته‌های دیگر هم می‌توانند احراز کنند، مانند رشته های علوم اجتماعی و علوم ارتباطات و حتی رشته مدیریت فناوری اطلاعات.

به دانشگاههایی هم که رشته روابط عمومی در سطح کارشناسی دارند نیز نگاهی بیندازید. بر پایه جدول مندرج در مقاله، جز این چند دانشگاه، سایردانشگاههایی که این رشته را دارند تعداد زیادی از دانشگاههای پیام نور هستند.

عزیز بزرگوار ما جناب آقای دکتر محمدی توجه داشته باشند، که مبنا را بر حضور شخص پرکار و خلاقی مانند خودشان در راس روابط عمومی دانشگاه قم یا دکتر اصنافی در روابط عمومی دانشگاه شهید بهشتی نگذارند. شاید اگر دانشگاه قم رشته روابط عمومی داشت، برای این پست از یک هیات علمی آن گروه مسئولی انتخاب می‌شد، و آن وقت ایشان برای امور محوله از دانشجویان رشته خودش بکار می‌گرفت، چنانکه ممکن است دکتر محمدی عزیز برای کارهای مختلف در پست روابط عمومی از دانشجویان یا فارغ التحصیلان علم اطلاعات استفاده نمایند. ولی توجه داشته باشید، این قابل تعمیم دادن نیست که ما فضاهای کاری خودمان را رها کنیم و وارد حوزه کاری رشته‌های دیگر بشویم. بله من هم می‌بینم شرح وظایف روابط عمومیها مسلما کارهایی دارد که دانش‌آموختگان ما هم می توانند انجام دهند. ولی ما کارهای بسیار تخصصی داریم که باید دانش‌آموختگان ما به آنها بپردازند و پستهایی را که دیگران هر روز دارند از زیر مجموعه ما حذف و خودشان را جایگزین می‌کنند را احراز کنیم.

در شرایط فعلی دانش‌آموختگان ما هر شغلی را که حتی مرتبط با رشته مرتبط نباشد انجام می‌دهند، و ممکن است چند نفری هم در روابط عمومی‌ها باشند، ‌ولی در این سوی هم به یادداشته باشیم، یکی از اعتراضات موکد دانشجویان و دانش‌آموختگان ما حضور افرادی خارج از رشته ما در کتابخانه‌ها و مراکز اطلاع رسانی است، و مطمئن هستم که همین اعتراض از سوی دانش‌آموختگان رشته روابط عمومی هم هست.

باید اعتراف کنم که با توجه به درسهایی که در رشته روابط عمومی داده می‌شود، در نگاه من که به این رشته تخصصی نگاه نمی‌کنم، فکر می‌کنم که بچه‌های ما می‌توانند همه این کارها را با آموزشی کوتاه مدت انجام دهند،‌ ولی آیا نظر یک استاد روابط عمومی هم همین است؟ همان نگاهی که غیر متخصصان به رشته ما دارند.

روزی روزگاری در همین ستون و به دوست ارجمندی که اشاره کرد که برای پاسخ‌گویی به مراجعان یک مراجعه کننده حضور یک فرد کتاب خوانده از رشته‌هایی مانند جامعه شناسی و تاریخ و ادبیات و روانشناسی اصلا بد نیست و ما نوشتیم ولی یادتان باشد،‌ فارغ‌التحصیلان جدی و با کیفیت این رشته‌ها جذب بازار کار رشته‌خودشان می‌شوند، و افرادی که به ما رجوع می‌کنند و به زور پارتی بازی پستی در کتابخانه‌ای یا مرکز اطلاع رسانی می‌گیرند، فرد موثر آن رشته نیستند، جامعه شناس یا روانشناس به معنی واقعی نیستند. بلکه او هم به لطایف الحیل واحدهایی گذرانده و مدرکی دارد. مدرکی که دلیل توانایی‌های او نیست. بنابراین کتابداری خوانده و علم اطلاعات خوانده کتاب‌خوان را صد در صد ترجیح می‌دهم.

البته همان زمان و در پاسخ به دوست عزیز همین مطلب را نوشتم و نوشتم با شما موافقم که ببیشتر دانش‌آموختگان ما خودشان مطالعه نمی‌کنند و چنین افرادی نمی‌توانند مروج مطالعه باشند. کتابخانه دانشگاه مردم و پایگاه سواد پایدار است و نیاز دارد که کتابدار خودش اهل مطالعه باشد که چنین نیست. نوشتم من با شما موافقم، سی سالی است که می نویسیم و تاکید می‌کنیم و پیش از ما هم بنیان‌گذاران رشته مانند نوش‌آفرین انصاری و استادان بزرگ می‌گفتند که کتابدار کتاب‌خوان باید به کتابخانه عمومی برود. ‌کسی که عادت به مطالعه دارد،‌ کسی که توان برقراری ارتباط و گفتگو با مردم را داشته باشد و دانش لازم در زمینه های مدنی، ‌اجتماعی، روانشناسی، ادبیات و حتی تا اندازه‌ای سیاست  بداند،‌که مشخصات یک کتابدار کتاب‌خوان است. ولی همانطور که چند خط بالاتر گفتم، غالب فارغ‌التحصیلان رشته های دیگر که سر از کتابخانه‌ها و مراکز مشخص رشته ما در‌آوردند، در رشته خودشان برجسته نبودند و به همین دلیل هیچ کمکی به مالیات دهندگان ایرانی نشده است، ‌چه بسا که لطمه هم زده باشند. و این را هم امروز اضافه کنم که با مدیرانی از رشته خودمان برخوردم که دانش آموختگان خودمان را نمی‌پسندیدند که کم نبودند و اکنون هم داریم که نمی‌پسندند.  

نکته پایانی که در ادامه نگاه مدیران به رشته ما و روابط عمومی است، برمی‌گردد به مدیران سازمان تامین اجتماعی و سال 1397. در آن سال گاهی به عنوان دبیر کمیته مطالعات صنفی، برخی شکایتهای کتابداران که در هیات رئیسه انجمن  طرح می‌شد برای بررسی به من واگذار می‌شد و گاهی اگر لازم بود نامه‌هایی پیش‌نویس می‌کردم که با اصلاح و ویرایش رئیس محترم انجمن به ادارات و مراکز و وزارت‌خانه ها نوشته می‌شد. که به همین علت برخی نامه‌ها را بنا به وظیفه پس از دریافت نسخه، برای خودم حفظ و بایگانی کرده‌ام.

به یاد دارم تعدادی کتابداران سازمان تامین اجتماعی شکایتی به انجمن نوشتند که  پست ما را از کتابدار به متصدی روابط عمومی تغییر داده‌اند و از انجمن می‌خواستند که به این کار اعتراض کند. در این جهت نامه‌ای با امضای رئیس انجمن کتابداری و اطلاع رسانی ایران به مدیر عامل سازمان تامین اجتماعی نوشته و در تاریخ 21/5/1397 به شماره ......  به سازمان ارسال شد که در آن تفاوتهای جدی بین رشته علم اطلاعات و روابط عمومی ذکر شده و ادعا شده که دانش آموختگان ما باید با پست کتابدار ادامه کار بدهند و صلاحیتهای شغل روابط عمومی چیز دیگری است که برخی از نکات آن نامه را ذکر می‌کنم:

"در خصوص مصوبه شماره 3908/96/1100 آن موسسه به تاریخ 30/10/1396 مبنی بر تبدیل ردیف تشکیلاتی کتابدار به کارشناس روابط عمومی در زیرمجموعه آن سازمان محترم، نظر حضرتعالی را به ملاحظات انجمن کتابداری و اطلاع‌رسانی ایران در این زمینه جلب می نماید. توضیح اینکه رویکرد این مصوبه با اصول علمی و موازین تحصیلی و حرفه‌ای این دو رشته منافات داشته و می‌تواند مشکلاتی را پدید آورد  ......  " و در ادامه به سرفصلهای آموزشی رشته علم اطلاعات ، شرح وظایف شاغلین این دو رشته و نیز مسایل اداری اشاره شده و تقاضا شده که کتابداران کماکان کتابدار بمانند و از سازمان تقاضای متوقف شدن و بازنگری این مصوبه را نموده است.

نکته مهم، همان چیزی که در بالا به آن اشاره شد، ‌نگاه مدیران غیر متخصص به این دو رشته است که در پاسخ به نامه فوق از سوی سازمان (گزارش مدیرکل تشکیلات و بودجه و ارسال  به انجمن با امضای مشاور و مدیر کل دفتر مدیر عامل به شماره .... تاریخ 12/6/1397 دیده می‌شود: "انتصاب کار کنان دارای مدرک تحصیلی مطلوب یا مرتبط با رشته شغلی کتابدار در پست ایجادی مستلزم طی دوره آموزشی مناسب و متناسب با حوزه روابط عمومی و بالعکس انتصاب کارکنان دارای مدارک مطلوب یا مرتبط با رشته شغلی کارشناسی روابط عمومی در پست ایجادی مستلزم طی دوره آموزشی کتابداری می‌باشد که بر اساس آن طی دستور اداری‌های شماره .... مورخ 15/1/1397 و شماره .... مورخ 26/1/1397 ضمن ارسال فایلهای آموزشی لازم در زمینه های مرتبط از جمله خبر نویسی و به روز رسانی سایتهای بیمارستانی اقدام لازم در جهت برگزاری کلاسهای آموزشی ......"

تو خود حدیث مفصل بخوان از این مجمل. من بر این باورم که باید مشاغل کاملا مرتبط به رشته خودمان را به دانش آموختگان بشناسانیم تا با توجه به فضای حرفه‌ای این رشته، شغلهای خاص خودشان را بسازند.

باز هم از دغدغه‌های جدی آقای دکتر مهدی محمدی در جهت کمک به دانشجویان و دانش‌آموختگان قدردانی می‌کنم.

عمرانی ، سید ابراهیم (۱۴۰۴). « نه به ورود دیگران به کار ما،‌ نه به ورود ما به کار دیگران؛درباره ورود دانش‌آموختگان کتابداری به روابط عمومی‌ها». سخن هفته لیزنا، شماره 781،  27بهمن‌ماه ۱۴۰۴