داخلی
»برگ سپید
زندگینامه علی محمد افغانی
علی محمد افغانی در تاریخ 11 دی 1303 در شهر کرمانشاه متولد شد. برای یادگیری خواندن و نوشتن، ابتدا به مکتبخانه و سپس به مدرسه رفت. تحصیلات متوسطه را هم در کرمانشاه به پایان رساند و سپس راهی تهران شد.
با توجه به شرایط مالی و اقتصادی و برای تأمین مخارج زندگی، علی محمد افغانی ورود به دانشکدهی افسری ارتش را انتخاب کرد. در این دانشکده شاگرد ممتاز شد و به همین دلیل او را به آمریکا اعزام کردند. این سفر او را بیش از پیش با جهان ادبیات و مفهوم «رمان» آشنا کرد.
وقتی علی محمد افغانی در سال 1333 به ایران و کرمانشاه بازگشت، به دلیل گرایش به سازمان نظامی حزب تودهی ایران، توسط مأموران حکومت نظامی دستگیر شد و او را به تهران منتقل کردند. در دادگاه بدوی به اعدام محکوم شد اما در دادگاه تجدید نظر، حکم حبس ابد گرفت و به زندان قصر منتقل شد.
علی محمد افغانی تا سال 1357 و سقوط رژیم شاه به دست مردم، در زندان ماند و مشهورترین اثر خود، رمان «شوهر آهو خانم» را در زندان نوشت.
معرفی کتاب و نقد کتاب
کتاب شوهر آهو خانم دارای ویژگیهای خاصی است که بسته به سلیقه میتواند خوب یا بد باشد، مهمترینش این است که توصیفات و تمثیلها بینهایت زیاد هستند، با دید منفی حوصله سر بر و وقت گیر هستند و با دید مثبت هنر خاص نویسنده است که برای بیان هرچیزی تشبیه میآورد، سرعت کتاب پایین است، اوایل داستان خسته کننده بود. حدود صد صفحه اول کتاب خیلی کند پیش میرفت و برایم زیاد جالب نبود ولی رفته رفته برایم جذاب شد. در مجموع هم میشود لذت برد از هنر نویسندگی و تشبیهات داستان و هم واقعا خسته شد، من سعی کردم با همهی این موارد کنار بیایم. سید میران در طول داستان همیشه به عنوان آدم دین داری یاد میشود که از نظر من به چنین شخصیتی که به همسر اول و بچههایش ظلم میکند متدین نمیگویند. آهو فقط یک زن مظلوم نیست، بلکه یک تیپ اجتماعی است؛ صدای زنانی که در حاشیه سکوت کردهاند؛ اما در حال بدلشدن به راویان پنهان تاریخاند. هما نیز تنها یک اغواگر نیست؛ بلکه زن طردشدهای است که نشانهی رهایی را بر دوش میکشد؛ اما هنوز حق سخنگفتن در متن اصلی فرهنگ مردانه را نیافته است. مرد داستان نیز، مثالی است از بحرانی عمیق در اقتدار سنتی: شکستی که در آغاز شاید شخصی به نظر آید، اما در ژرفا، ساختاری است. شوهر آهو خانم نهتنها داستان یک مرد و دو زن، بلکه بیانی جامعهشناسانه از ستم پنهان بر زنان و آشفتگی قدرت در دورهی گذار اجتماعی ایران است. آهو، با همهی وقارش، نمایندهی زنی است که فراخورد فرهنگی جامعهی سنتی در وجودش درونی شده است: پرهیز، سکوت، شرم، وفاداری کور. او خود را نه بر اساس خواستههایش، بلکه طبق ارزشهایی تعریف میکند که دیگران (همسر، جامعه، دین، عرف) برایش ساختهاند. او نهتنها از بیان میل و خشم، بلکه حتی از ادراک آنها هراسان است. گویی درون او سانسورچی نیرومندی از کودکی نشسته که هرگونه امیال شخصی را با برچسب زشت، ناروا یا خطرناک سرکوب میکند. او در برابر ورود زن دوم، سکوت میکند و تسلیم میشود؛ اما در لایههای زیرین، این واکنش میتواند بیانگر یکی از مکانیسمهای دفاعی روان باشد مثل انکار. آهو، خشم و تحقیر را سرکوب میکند و آنها را به وقار و نجابت بدل میسازد؛ اما این، نه به معنای نبود آن احساسات، بلکه شاهدی است بر شدت ویرانگر بودنشان برای روان.
هما، نقطهی مقابل آهو، نمایندهی نهاد رهاشده است. او جسارت دارد، از جذابیت خود آگاه است و از قدرت جنسیاش برای تسلط بر مرد و فضا استفاده میکند. از دیدگاه روانکاوی، هما نه شرور، بلکه بازتاب بخشی از روان زنانه است که در جامعهی مردسالار سرکوب شده است: میل، لذتطلبی و خودمختاری. در نگاه آهو، هما نوعی تهدید برای اخلاق و خانواده است؛ اما روانکاوانه که بنگریم، هما آن چیزی است که آهو جرئت ندارد باشد؛ چهرهی دیگر خود اوست؛ سایهای که به دلیل فراخود قوی، در ناخودآگاهش مدفون شده است؛ بنابراین، رابطهی آهو و هما، نهتنها رابطهی دو زن، بلکه رابطهای درونی میان نهاد و فراخود، میل و سرکوب، لذت و گناه است.
شوهر آهوخانم در واقع میدان نبرد میان دو میل بنیادین است: میل به امنیت، احترام اجتماعی، خانوادهی سنتی (فراخود) و میل به لذت، قدرت، تجدد، شور جنسی (نهاد). ازدواج دوم سیدمیران فقط ناشی از هوس نیست؛ نوعی خروج از تنگنای خویشتن سنتی و کوششی ناآگاهانه برای بازتعریف مرد بودن در شرایط تازه است؛ اما او در این نبرد، مانند بسیاری از مردان سنتی، دچار شکاف شخصیتی میشود: نه میتواند یکی را رها کند، نه دیگری را در آغوش بگیرد و بیگناه بماند. او نماد روانی است که نه بهسوی انکار کامل نهاد (آهو) و نه بهسوی پذیرش کامل آن (هما) توان حرکت دارد.
رمانی که از دل یک ماجرای خانوادگی، ما را به تماشای تحولاتی عمیق در بافت جامعه میبرد؛ تحولاتی که همچنان، پژواکش در زندگی امروز ما نیز شنیده میشود.،علی محمد افغانی در شوهر آهو خانم نشان میدهد که نویسندهای تیز بین است که حرکات زن و مرد و کودک و حتی سگ و گربه را به خوبی میبیند. از اختلافات آسیابان و نانوا تا دعوای دو هوو و کتک کاری زن و شوهر، همه را میتواند چنان توصیف کند که خواننده صحنه را پیش چشم خود مجسم ببیند. در نهایت کتاب یک نقطه ضعفهایی داشت مثلا صد صفحه اول به احساسات مرد نسبت به زن دیگری که به تازگی با او آشنا شده میپردازد و تصویری ازطرز فکر و احساسات زن نسبت به مرد نمیدهد و فکر میکنم این یک ضعف بود و اگر احساسات زن بیان میشد جذابیت داستان را قطعا بالاتر میبرد. زیباتر این بود که آخر داستان به اندازه متن داستان مورد توجه قرار میگرفت. خلاصه و سریع اتفاق افتاد (برخلاف باقی قسمتها)
خلاصه داستان
این داستان در سال ۱۳۱۳ در کرمانشاه روایت میشود. شخصیت اصلی داستان «سید میران سرابی» است، نانوایی خوشنام که با «آهو خانم» همسری سختکوش و وفادار زندگی نسبتاً آرامی دارد. اما آرامش زندگی آنها با ورود «هما»ی جوان شکسته میشود. هما زنی است آزاد، رقاص و برخلاف آهو، برای رسیدن به خواستههایش به هیچ قاعده و قانون اجتماعیای تن نمیدهد.
عشق سید میران به هما، مصادف با دوران سختتر شدن قانون چند همسری میشود و ماجراهای اتفاقی و...
قسمتهایی از داستان شوهر آهو خانم
آهو خواه ناخواه میبایست به زندگی هووداری که شوهرش به او تحمیل کرده بود تن در دهد؛ بسوزد و هر طور هست با وضع جدید بسازد. اگر سید میران مردی بود که شاهین عدل و انصاف را میان دو همسر راست نگه میداشت و اگر هما به حق خود قانع بود او چندان غمی نداشت؛ اما نه شوهرش چنان مردی بود و نه هوویش چنین زنی. از وقتی که دوباره نوبت برقرار شده بود شوهرش البته یک شب در میان پهلوی او بود، ولی چه بودنی، دلش که همه حرفها بر سر آن بود همراهش نبود. گویی این حقّه رازی نهان را همان لحظه که از سوگلیش جدا میشد به دست ظریف و امانتدار وی میسپرد تا از دستبرد غیر محفوظ بماند…
مشخصات کتاب
شوهر آهوخانم/ علی محمد افغانی._ تهران: موسسه انتشارات نگاه، 1388.
درباره نویسنده متن
سارا گزبلندی دانشجوی ارشد رشته علم اطلاعات و دانش شناسی دانشگاه شهید بهشتی
علاقه مند به مطالعه کتابهای داستانی و روانشناسی
منابع
وب سایت طاقچه، آدرس به لینک
وب سایت کتابراه، آدرس به لینک
۱. از توهین به افراد، قومیتها و نژادها خودداری کرده و از تمسخر دیگران بپرهیزید و از اتهامزنی به دیگران خودداری نمائید.
۲.از آنجا که پیامها با نام شما منتشر خواهد شد، بهتر است با ارسال نام واقعی و ایمیل خود لیزنا را در شکل دهی بهتر بحث یاری نمایید.
۳. از به کار بردن نام افراد (حقیقی یا حقوقی)، سازمانها، نهادهای عمومی و خصوصی خودداری فرمائید.
۴. از ارسال پیام های تکراری که دیگر مخاطبان آن را ارسال کرده اند خودداری نمائید.
۵. حتی الامکان از ارسال مطالب با زبانی غیر از فارسی خودداری نمائید.