مقاله استانداردهای کتابخانه‌های بیمارستانی

(لیزنا، مقاله‌های روز 1): محمدکریم صابری، عضو هیأت علمی گروه کتابداری و اطلاع‌رسانی پزشکی دانشگاه علوم پزشکی همدان و مدیر اطلاع‌رسانی پزشکی و رئیس کتابخانه مرکزی دانشگاه 

در این یادداشت، مقاله‌ای با عنوان «ارزیابی كتابخانه‌های بیمارستانی بر اساس استاندارد انجمن كتابخانه‌های پزشكی: یک مطالعه از ایران[1]» که در سال 2020 در یکی از معتبرترین مجلات کتابداری و اطلاع‌رسانی پزشکی با عنوان «مجله کتابداری بیمارستانی[2]» منتشر شده است، معرفی می‌شود. این مقاله توسط اینجانب محمدکریم صابری (عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی همدان)، پروین جهانگیری (کارشناس‌ارشد کتابداری و اطلاع‌رسانی پزشکی دانشگاه علوم پزشکی همدان) و فاطمه پازوکی (رئیس اداره استاندارد نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور) منتشر شده است. در مقدمه مقاله به اهمیت دسترسی به اطلاعات روزآمد در حرفه پزشکی، رسالت و کارکرد کتابخانه‌های بیمارستانی و نقش استانداردها در ارتقای کیفیت خدمات سلامت اشاره شده است.

در مقدمه مقاله آمده است: «رسالت کتابخانه‌های بیمارستانی تأمین اطلاعات مورد نیاز متخصصان سلامت است. كتابخانه‌های بیمارستانی علاوه بر رفع نیاز اطلاعاتی متخصصان، در عملکردهایی مانند مراقبت و آموزش بیماران هم نقش ایفا می‌کنند. اگر كتابخانه‌های بیمارستانی از استانداردهای مناسب برخوردار باشند، می‌توانند کارایی و اثربخشی خود را ارتقاء بخشند و در ارائه خدمات به کادر درمان و بیماران موفق‌تر عمل نمایند. استانداردهای كتابخانه‌های بیمارستانی ایجاد شده‌اند تا راهنمایی برای مدیران و كتابداران بیمارستان‌ها باشند. در چند دهه اخیر تلاش‌هایی جهت تدوین استانداردهای كتابخانه‌های بیمارستانی در سطح بین‌المللی انجام شده است. مهم‌ترین دستاورد این تلاشها، استاندارد كتابخانه‌های بیمارستانی انجمن كتابخانه‌های پزشكی (2007) است. این استاندارد نخستین‌بار در سال 2002 به عنوان راهنمایى براى مدیران بیمارستانى، كتابداران و نهادهاى اعتباربخشى تدوین شد تا تضمین كند بیمارستان ها، منابع و خدمات لازم برای رفع مؤثر نیازهاى خود به اطلاعات دانش‌مبنا را در اختیار دارند. استاندارد كتابخانه‌های بیمارستانی از یازده استاندارد تشكیل شده است و می‌تواند برای كتابخانه‌های بیمارستانی سراسر جهان استفاده شود».

در روش‌شناسی به روش پژوهش، جامعه آماری، ابزار گردآوری داده‌ها، روش تجزیه و تحلیل داده‌ها و ملاحظات اخلاقی پژوهش اشاره شده است. بر اساس مطالبی که در روش‌شناسی مقاله آمده است، روش پژوهش پیمایشی بود و برای جمع‌آوری داده‌ها از چك لیست استفاده شد. جامعه آماری این پژوهش شامل تمام کتابخانه‌های بیمارستانی دانشگاه علوم پزشكی همدان (شامل بیمارستانهای شهید بهشتی، بعثت، فاطمیه، فرشچیان و سینا) بود. ابزار مورد استفاده در این پژوهش چک لیستی بود كه بر اساس استاندارد كتابخانه‌های بیمارستانی انجمن كتابخانه‌های پزشكی تهیه شد. تجزیه و تحلیل داده‌ها نیز با استفاده از روش‌های آمار توصیفی انجام شد.

در بخش نتایج، به مقایسه وضعیت کتابخانه‌های بیمارستانی دانشگاه علوم پزشكی همدان با یازده استاندارد كتابخانه‌های بیمارستانی انجمن كتابخانه‌های پزشكی پرداخته شده است. در ادامه جهت آشنایی بیشتر خوانندگان به این استانداردها اشاره می‌شود:

بر اساس استاندارد اول، کتابخانه به عنوان واحد اصلی، مسئول توسعه سامانه‌ها و خدمات در جهت رفع نیازهای سازمان به اطلاعات مبتنی بر دانش عمل می‌کند. کتابخانه بودجه مخصوص به خود را دارد و مدیر آن به عنوان رئیس بخش، به مدیریت ارشد گزارش می‌دهد. در استاندارد دوم تأكید شده است كه سیستم‌های كتابخانه‌ای باید توسط كتابدار واجدشرایط هدایت شوند. در استاندارد سوم، فرمول تأمین نیروی انسانی ارائه شده است. با توجه به استاندارد چهارم، کتابدار بیمارستانی باید به عنوان متخصص اصلی اطلاعات مبتنی بر دانش در سازمان، عضوی فعال در تیم‌های مدیریت اطلاعات باشد. بر اساس استاندارد پنجم، کتابخانه باید به تمام گروه‌های کاربران کتابخانه خدمت کند. استاندارد ششم تأکید می‌کند که کتابدار باید بر اساس شواهد حاصل از سنجش مستمر نیازهای اطلاعاتی بیمارستان، به تدوین و اجرای برنامه‌ای برای منابع، خدمات و فناوری‌ مناسب در جهت رفع این نیازها بپردازد. طبق استاندارد هفتم، کتابخانه بیمارستانی باید فعالانه به ترویج خدمات و منابع اطلاعاتی در میان تمام گروه‌های کاربران بپردازد. مطابق استاندارد هشتم، در کتابخانه‌های بیمارستانی باید تمام کارکردهای مرتبط با اطلاعات منطبق با قوانین و مقررات مربوط به آن منطقه باشد. براساس استاندارد نهم، منابع اطلاعاتی در کتابخانه‌های بیمارستانی باید در 24 ساعت شبانه‌روز و 7 روز هفته در دسترس کارکنان بالینی باشند. استاندارد دهم تأکید می‌کند که کتابخانه بیمارستانی باید از لحاظ ابعاد به اندازه کافی بزرگ باشد تا فضای مناسبی برای کارکنان کتابخانه، منابع داخلی، رایانه‌های شخصی یا دیگر سخت‌افزارهای فناوری اطلاعات و جای نشستن برای تعداد مناسبی از کاربران وجود داشته باشد. همانطور كه در استاندارد یازدهم آمده است، در کتابخانه‌های بیمارستانی باید منابع فناوری اطلاعات در دسترس باشند تا از مأموریت کتابخانه در تأمین منابع و خدمات اطلاعاتی پشتیبانی کنند.

در نهایت، در بحث و نتیجه‌گیری مقاله، به تفصیل به مقایسه وضعیت کتابخانه‌های بیمارستانی دانشگاه علوم پزشکی همدان با یازده استاندارد كتابخانه‌های بیمارستانی انجمن كتابخانه‌های پزشكی اشاره شده است. همانطوری که در بحث و نتیجه‌گیری آمده است «وضعیت کتابخانه‌های بیمارستانی مورد بررسی در چهار استاندارد (استانداردهای اول، هشتم، نهم و یازدهم) مطلوب، در پنج استاندارد (دوم، چهارم، پنجم، ششم و هفتم) نسبتاً مطلوب و در دو استاندارد (استانداردهای سوم و دهم) نامطلوب است. بر این اساس ضرورت دارد مدیران ارشد بیمارستان‌ها به استانداردهای کتابخانه‌های بیمارستانی خصوصاً استانداردهای سوم و دهم توجه ویژه‌ای داشته باشند. این دو استاندارد مربوط به نیروی انسانی و فضای کتابخانه‌های بیمارستانی هستند. نیروی انسانی بزرگترین سرمایه هر سازمان است. در كتابخانه‌های بیمارستانی نیز كتابداران متخصص مهمترین سرمایه این كتابخانه‌ها هستند. درنتیجه اگر وضعیت نیروی انسانی و فضای كتابخانه‌های بیمارستانی در حد مطلوب نباشد این كتابخانه‌ها نمی‌توانند وظایف خود را به خوبی انجام دهند. رعایت استانداردهای كتابخانه‌های بیمارستانی می‌تواند به تأمین اطلاعات مورد نیاز متخصصان سلامت منجر شود و به افزایش کیفیت مراقبت‌های بهداشتی و درمانی كمك نمایند».    

اساتید، دانشجویان، پژوهشگران و کتابداران علاقه‌مند به این مقاله می‌توانند متن کامل آن را در سایت مجله کتابداری بیمارستانی، در این آدرس مطالعه کنند.

 صابری، محمدکریم(1399). «معرفی اول - مقاله استانداردهای کتابخانه‌های بیمارستانی». ستون مقاله های روز لیزنا: شماره 1. 2 دی 1399.

[1] . Saberi, M. K., Jahangiri, P., & Pazooki, F. (2020). Evaluation of Hospital Libraries Based on the Medical Library Association’s (MLA’s) Standards: A Study from Iran. Journal of Hospital Librarianship, 20(3), 217-230.

[2] . Journal of Hospital Librarianship