داخلی
»کتابخانه و کتابداری
هدیه دهم: آزمایشگاههای فناوریهای نوظهور: گذار به عصر دانشمحور و فناورانه
به گزارش لیزنا، در عصر انفجار اطلاعات و شتاب فزاینده تحولات فناورانه، پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک) بهعنوان یکی از نهادهای پیشگام در تولید و مدیریت دانش، با درکی عمیق از ضرورتهای جامعه امروز، اقدام به تأسیس هفت آزمایشگاه تخصصی در حوزههای نوین علم و فناوری کرده است. این آزمایشگاهها نه تنها بازتابی از تحولات جهانی در عرصههای دیجیتال و هوش مصنوعی هستند، بلکه با نگاهی بومی و مسئلهمحور، میکوشند به چالشهای خاص جامعه ایران در مسیر توسعه علمی و فناورانه پاسخ دهند.
ضرورت شکلگیری چنین آزمایشگاههایی در چند محور کلیدی قابل تبیین است:
اول، پیچیدگی فزاینده مسائل اجتماعی در دنیای دیجیتال: گسترش فضای مجازی، ظهور رسانههای اجتماعی و تحول در شیوههای تعامل انسان با ماشین، چالشهای نوینی در حوزههایی مانند حکمرانی داده، امنیت روانی کودکان، و اعتماد به اطلاعات ایجاد کرده است. آزمایشگاههایی مانند «رسانههای اجتماعی و حکمرانی دادهها» و «کودکان و فضای مجازی» با هدف تحلیل این پیچیدگیها و ارائه راهکارهای علمی شکل گرفتهاند.
دوم، ظهور پارادایمهای جدید در تولید و اشاعه علم: مفاهیمی مانند «علم آزاد» (Open Science) و تأکید بر دسترسی آزاد به یافتههای پژوهشی، انقلابی در اکوسیستم علمی جهان ایجاد کردهاند. آزمایشگاه «علم آزاد» در ایرانداک، محلی برای پژوهش و توسعه زیرساختها و سیاستهای لازم برای همگامی با این تحول بنیادین است.
سوم، محوریت یافتن فناوریهای تحولآفرین: هوش مصنوعی، پردازش زبان طبیعی و تحلیل دادههای کلان، امروزه به موتور محرکه نوآوری در همه عرصهها تبدیل شدهاند. آزمایشگاههای «هوش مصنوعی و تحلیل داده» و «پردازش زبان طبیعی» با هدف بهرهگیری از این فناوریها برای حل مسائل پیچیده ملی و نیز توسعه توانمندیهای بومی تأسیس شدهاند.
چهارم، نیاز به سیاستگذاری علم و فناوری مبتنی بر شواهد: در دنیای پرشتاب کنونی، سیاستگذاری مؤثر نیازمند درکی عمیق از پویاییهای نظام نوآوری و آثار فناوری بر جامعه است. آزمایشگاه «طراحی سیاست علم و فناوری» به تولید دانش لازم برای هموار کردن مسیر توسعه علمی کشور میپردازد.
پنجم، تعامل عمیقتر انسان و فناوری: با ظهور رباتها و سیستمهای هوشمند، درک و طراحی تعامل بهینه میان انسان و ماشین به یک حوزه پژوهشی حیاتی تبدیل شده است. آزمایشگاه «تعامل انسان و ماشین روبوداک» به این موضوع کلیدی میپردازد.
مجموعه این آزمایشگاهها، یک اکوسیستم پژوهشی منسجم را تشکیل میدهند که از یک سو به مطالعه انتقادی و تحلیل آثار اجتماعی فناوری میپردازند و از سوی دیگر، با بهرهگیری از پیشرفتهترین ابزارهای فناورانه، در جهت توسعه راهکارهای عملی برای جامعه گام برمیدارند. این رویکرد دووجهی، ایرانداک را در موقعیتی بینظیر قرار داده است تا نه تنها ناظر تحولات باشد، بلکه به عنوان بازیگری فعال در شکلدهی به آینده دیجیتال و علمی ایران ایفای نقش کند.
در ادامه، به معرفی اجمالی هر یک از این هفت آزمایشگاه و مأموریتهای تخصصی آنها خواهیم پرداخت.
آزمایشگاه روبوداک با هدف پیشبرد پروژههای مشترک پژوهشی و میانرشتهای بر محور مدیریت اطلاعات در تیر ۱۳۹۴ راهاندازی شد. چشمانداز روبوداک نمادی از دستاوردهای نوین پژوهشی در زمینه مدیریت، پردازش، و تحلیل دانش و اطلاعات، علمسنجی، پردازش زبان طبیعی، و پردازش صوت و تصویر است.
آزمایشگاه طراحی سیاست علم و فناوری با رویکری میانرشته در پی بررسی، تحلیل، شبیهسازی، و بهبود سیاستها با دیدگاه سیستمی است. هدف کلیدی این آزمایشگاه دستیابی به بینش ژرفتر درباره چگونگی کارکرد سیاستها در سایه روابط پیچیده علت و معلولی میان آنهاست. این آزمایشگاه با فراهمآوری خدمات پژوهشی و مشاورهای برای سیاستگذاران علم و فناوری، پیش از اینکه سیاستها به سندهای رسمی بدل شوند با آزمون آنها در فضای مجازی (شبیهسازی) از هدررفت منابع پیشگیری میکند و زیانهای ناخواسته را به کمینه میرساند.
آزمایشگاه «رسانههای اجتماعی و حمکرانی دادهها» با هدف تسهیل کاربست سیستماتیک تحلیل دادههای رسانههای اجتماعی در فرایند سیاستگذاری راهاندازی شده است. تحلیلهای دادههای رسانههای اجتماعی در این آزمایشگاه بر مبنای نظریات حوزه علوم اجتماعی خواهد بود که میتواند پایهای برای تحلیل متناسب با زمینه این دادهها را ایجاد کند و کاربست بهینه آنها را در سیاستگذاریها فراهم سازد. این آزمایشگاه با ارائه خدماتی همچون تدوین اسناد سیاستی دادهمحور در حوزههای مختلف نیازمندیِ سیاستگذاران، ارزیابی دادهمحور اجرای سیاستها، ارائه مشاوره جهت کاربست دادههای رسانههای اجتماعی در فرایند سیاستگذاری و... تلاش دارد تا رویکرد سیاستگذاری مبتنی بر شواهد را با کاربستِ دادههای کاربر ساختهی رسانههای اجتماعی به عنوان شواهد، توسعه دهد.
آزمایشگاه هوش مصنوعی و تحلیل داده، آزمایشگاهی برای طراحی و توسعه وب سرویسهای نوآورانه هوش مصنوعی است. این آزمایشگاه مجهز به فناوریهای روز و ابزارهای تحلیلی است تا بتواند دادههای عظیم را پردازش و از آنها الگوهای معنادار استخراج کند.
در این آزمایشگاه مطابق نیاز سازمانها و بازار الگوریتمهای هوش مصنوعی بهینهسازی می شود. هدف از فعالیتهای تحقیقی این آزمایشگاه، خلق سیستمهایی است که قادر به تصمیمگیری خودکار، تشخیص الگوها و بهبود تعاملات انسان و ماشین باشند.
کودکان و فضای مجازی
آزمایشگاه کودکان و فضای مجازی یک آزمایشگاه فناوری با ماهیت چندرشتهای و پژوهش محور است که به دنبال طراحی و ارزیابی راهحلهای فناورانه برای بالا بردن شایستگیهای دیجیتال (سواد دیجیتال، مهارتهای دیجیتال، و شهروندی دیجیتال) در کودکان است. در واقع، آزمایشگاه کودکان و فضای مجازی، جامعهای از متخصصان و محققان است که بر «عینیسازی ایدهها و پروژههای تحقیقاتی» مرتبط با شایستگیهای دیجیتال تمرکز دارد. این آزمایشگاه همچنین میتواند بستری برای آزمایش مبانی نظری و حل مشکلات دنیای واقعی باشد.
این آزمایشگاه به دنبال پیادهسازی مفاهیم و کاربستهای علم آزاد در جامعه علم، فناوری و نوآوری کشور است. از اینرو، گردآوری، سازماندهی، ذخیره، حفظ، بازیابی، تحلیل، اشاعه و دسترسپذیری دادههای پژوهشی در جامعه علمی کشور در دو سطح ملی و سازمانی مد نظر این آزمایشگاه خواهد بود.
پردازش زبان طبیعی (NLP) استفاده از رایانه برای پردازش زبان گفتاری و نوشتاری است؛ به این معنی که رایانه را قادر سازیم گفتار یا نوشتار تولید شده در قالب و ساختار یک زبان طبیعی را تحلیل و درک نموده یا آن را تولید نماید.
این آزمایشگاهها، خانهی شماست
این هفت آزمایشگاه، هدیهای از سوی ایرانداک به جامعه علمی و مردم ایران است. این آزمایشگاهها فضایی گشوده، مشارکتی و پاسخگو هستند. از استادان دانشگاه و دانشجویان تحصیلات تکمیلی، تا فعالان اجتماعی، صنعتگران و سیاستگذاران، همه میتوانند در این آزمایشگاهها حضور یابند، پرسشهای خود را مطرح کنند و در خلق دانش و راهحل مشارکت نمایند.
ایرانداک بر این باور است که آیندهی روشن ایران، ساختهی دستهای به همتنیدهی همهی فرزندان این خاک است و با افتخار، این آزمایشگاهها را به عنوان پایگاهی امن برای اندیشه، نوآوری و همکاری در اختیار شما میگذارد و خود را متعهد به پشتیبانی از پژوهشهایی میداند که ریشه در مسائل واقعی کشور دارند و میوهی آنها، بهبود زندگی مردم و عزت ملی خواهد بود.
۱. از توهین به افراد، قومیتها و نژادها خودداری کرده و از تمسخر دیگران بپرهیزید و از اتهامزنی به دیگران خودداری نمائید.
۲.از آنجا که پیامها با نام شما منتشر خواهد شد، بهتر است با ارسال نام واقعی و ایمیل خود لیزنا را در شکل دهی بهتر بحث یاری نمایید.
۳. از به کار بردن نام افراد (حقیقی یا حقوقی)، سازمانها، نهادهای عمومی و خصوصی خودداری فرمائید.
۴. از ارسال پیام های تکراری که دیگر مخاطبان آن را ارسال کرده اند خودداری نمائید.
۵. حتی الامکان از ارسال مطالب با زبانی غیر از فارسی خودداری نمائید.